Γράφει η Ειρήνη Λουκίσα, @irinilou_born_to_read
Ο Νίκος Πιτσινός είναι ιδιοκτήτης των εκδόσεων Νύμφη και μεταφραστής. Επίσης, έχει γράψει το βιβλίο "Φύλακας Άγγελος" για τις εκδόσεις Καστανιώτη.
Ποιο ήταν το έναυσμα για να δραστηριοποιηθείτε στον χώρο των εκδόσεων όντας ήδη συγγραφέας και μεταφραστής;
Όλα ξεκίνησαν από μία συζήτηση που είχα με έναν δικό μου άνθρωπο, ο οποίος μου ανέφερε ότι υπάρχουν αριστουργηματικά έργα που θέλει να διαβάσει, αλλά δυστυχώς δεν έχουν μεταφραστεί στα Ελληνικά. Ένα από αυτά ήταν το μυθιστόρημα, «Γκέντζι Μονογκατάρι». Εκείνη η συζήτηση ομολογώ ότι μου κίνησε το ενδιαφέρον, και άρχισα από τότε να σκέφτομαι πολύ σοβαρά να μπω στο χώρο της έκδοσης, με κύριο αντικείμενο την μετάφραση κορυφαίων ξενόγλωσσων τίτλων που δεν είχαν την τύχη να κυκλοφορήσουν στη χώρα μας.
Οι Εκδόσεις Νύμφη είναι ένας νέος εκδοτικός οίκος. Πώς αντιμετωπίζετε τις προκλήσεις που περιλαμβάνει η σύγχρονη μορφή του εκδοτικού κλάδου;
Τις προκλήσεις τις αντιμετωπίζουμε με χαρά και θάρρος. Κάθε εμπόδιο, σε οδηγεί να γίνεις κομματάκι πιο δημιουργικός, ώστε να το υπερκεράσεις.
Με ποιον τρόπο επηρεάζει η ψηφιακή εποχή την προώθηση των βιβλίων σας;
Με θετικό τρόπο, αφού δίνει τη δυνατότητα στους νέους εκδότες να προβάλουν τη δουλειά τους στο κοινό, με ελάχιστο κόστος.
Τι είναι αυτό που κεντρίζει το ενδιαφέρον σας σε ένα βιβλίο ώστε να το εκδώσετε;
Είναι πολλά αυτά που μπορεί να κεντρίσουν το ενδιαφέρον μου σε ένα βιβλίο. Η μεθυστική πρόζα, όπως του Χάουσμαν για παράδειγμα (Το Μπλε φεγγάρι), το ειδικό βάρος που κουβαλάει ο συγκεκριμένος τίτλος, όπως το «Γκέντζι», το οποίο θεωρείται ως το πρώτο μυθιστόρημα στον κόσμο, η εμπορική απήχηση που μπορεί να έχει, τα κοινωνικά μηνύματα που θέλει το εκάστοτε βιβλίο να περάσει. Κάθε μας τίτλος, κάτι από τα παραπάνω σίγουρα ικανοποιεί, ή θα πρέπει να ικανοποιεί.
Ας μιλήσουμε τώρα για τον μεταφραστή Νίκο Πιτσινό. Επειδή είμαι κι εγώ μεταφράστρια μου αρέσει να ρωτάω τους συναδέλφους τι ήταν αυτό που τους γοήτευσε και αποφάσισαν να ασχοληθούν με αυτή;
Να είμαι ειλικρινής, δεν μου δόθηκε η δυνατότητα να μην ασχοληθώ με τη μετάφραση. Ήταν κάτι νομοτελειακό για μένα. Με διάλεξε, δεν τη διάλεξα. Ως γιος μεταφραστή, ενός από τους πιο παραγωγικούς μεταφραστές στον τομέα του, μεγάλωσα κάτω από τον ήχο των πλήκτρων της γραφομηχανής. Έχω ζήσει όλες τις τεχνολογικές εξελίξεις που συνοδεύουν την μετάφραση από τη δεκαετία του ‘80. Από τα θεόρατα λεξικά, που έπιαναν ένα ολόκληρο δωμάτιο (το γραφείο του βρισκόταν σπίτι μας), μέχρι την επανάσταση των ηλεκτρονικών λεξικών και την έλευση του PC… όπως και την κατάργηση του μπλάνκο (είμαι σίγουρος ότι οι νεότεροι δεν καταλαβαίνουν τι λέω! Γκουγκλάρετέ το). Όλη αυτή η έμμεση ενασχόληση, με έκανε να αγαπήσω τη μετάφραση. Από έφηβος, άρπαζα ό,τι βιβλίο αγγλόφωνο υπήρχε σπίτι και προσπαθούσα να το μεταφράσω. Ήταν ένα πολύ ωραίο χόμπι που με ξεκούραζε, μετά το σχολείο. Βέβαια, προ της ίδρυσης των εκδόσεων Νύμφη, δεν είχα ασχοληθεί ποτέ με την μετάφραση σε επαγγελματικό επίπεδο, αλλά μόνο σε ερασιτεχνικό, - παρότι έχω παρακολουθήσει και σχετικά μαθήματα και σεμινάρια σε ινστιτούτο στη Νέα Υόρκη, τον καιρό που εργάστηκα εκεί - ωστόσο να που τελικά με περίμενε στη γωνία, και πλέον δηλώνω και επαγγελματίας μεταφραστής.
Καθώς μεταφράζετε λογοτεχνία, ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζετε;
Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να δημιουργήσω ένα νοηματικά σαφές κείμενο υποδοχής, ισοδύναμο με το αρχικό, το οποίο δεν χάνει ούτε σε ένα σημείο τη λογοτεχνική ένταση του κειμένου αφετηρίας.
Έχετε κάποια συγκεκριμένη διαδικασία που ακολουθείτε;
Εξαρτάται από την περίπτωση. Διαφορετικά θα δράσεις αν υπάρχουν μεταφραστικές οδηγίες από την πλευρά κάποιου εκδότη ή συγγραφέα, ή αν μεταφράζεις ένα βιβλίο του ενδέκατου αιώνα, με απόλυτη απουσία έξωθεν επιρροής, παρά μόνο των δικών σου επιλογών και αποφάσεων. Για παράδειγμα, στο Γκέντζι, όπως γράφω στο εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου, έχω εμπλουτίσει το κείμενο υποδοχής σε ελάχιστα σημεία, παράλληλα με κάποιες επίσης ελάχιστες απαλοιφές που έκρινα απαραίτητες. Είχα αυτή την μικρή ελευθερία, που ίσως δεν θα την είχα αν δούλευα υπό τις οδηγίες κάποιου άλλου. Εντούτοις, εκτός όλων αυτών των διαφορετικών περιπτώσεων, η πιο σημαντική φάση στη διαδικασία της μετάφρασης για εμένα, είναι η κατανόηση του κειμένου αφετηρίας. Πάντοτε ξεκινάω με μια προσεκτική ανάγνωση, και προσπαθώ να εντοπίσω τα προβλήματα, σε επίπεδο μακροδομής αρχικά, και μικροδομής στη συνέχεια. Αν δεν κατανοήσεις εις βάθος το κείμενο, και δεν επιλύσεις τα προβλήματά του, δεν πρόκειται να πετύχεις μια νοηματική συνάφεια, κάτι που είναι από τα μεγαλύτερα ζητούμενα για εμένα.
Ποιες τεχνικές χρησιμοποιείτε για να ξεπερνάτε τα πολιτισμικά “εμπόδια”, όπως οι ιδιωματισμοί, το χιούμορ κ.λπ.;
Εξαρτάται. Αν δεν υπάρχουν μεταφραστικές οδηγίες μπορεί να ακολουθήσω τη στρατηγική της οικειοποίησης. Δηλαδή, να αποτυπώσω τους ιδιωματισμούς ή το χιούμορ, σύμφωνα με το πολιτισμικό υπόβαθρο της γλώσσας υποδοχής.
Υπάρχει συγκεκριμένο είδος λογοτεχνίας που προτιμάτε; Και αν ναι, γιατί;
Μου αρέσουν όλα τα είδη. Αυτό είναι φανερό άλλωστε από το μυθιστόρημά μου, “Φύλακας άγγελος”, το οποίο κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 2023 από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Το “Φύλακας άγγελος” απέχει πάρα πολύ, αναφορικά με το ύφος και την πρόζα, απ’ όσα βιβλία έχω μεταφράσει ως τώρα. Βρίσκω ενδιαφέρον παντού. Όλα τα είδη έχουν τη γοητεία τους. Κάποιο θα σου προσφέρει στιγμές έκστασης μέσω της λυρικής γραφής του, και κάποιο άλλο θα σε ιντριγκάρει στο μέγιστο βαθμό μέσω των ανατροπών της πλοκής του και της δράσης του.
Τι πιστεύετε για το μέλλον του επαγγέλματος του μεταφραστή σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη;
Δεν θα μπορέσει να υποκαταστήσει τον ανθρώπινο παράγοντα, γιατί δεν έχει ψυχή. Ο μεταφραστής, όπως κι ο συγγραφέας, βάζουν ψυχή στα γραπτά τους, κι αυτό οι αναγνώστες μπορούν να το συναισθανθούν, από μία λέξη, μία φράση, ακόμη και μία άνω τελεία. Εκτός αυτού, η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να κατανοήσει ούτε στο ελάχιστο το κείμενο αφετηρίας, τις λεπτές νοηματικές του αποχρώσεις. Κι όχι μόνο τις λεπτές, μα και τις υπόλοιπες. Η τεχνητή νοημοσύνη παράγει κείμενα απόλυτης νοηματικής ασάφειας. Φαινομενικά, τα κείμενά της είναι γραμματικά και συντακτικά σωστά, αλλά νοηματικά, δεν στέκουν. Είναι αλαμπουρνέζικα. Δε νομίζω ότι πρόκειται ποτέ να εκτοπίσει τον άνθρωπο σε αυτό τον τομέα, η τεχνητή νοημοσύνη, όσο κι αν εξελιχθεί. Δεν διαθέτει συναίσθημα, δεν διαθέτει επαγωγική λογική και αισθητήριο.
Ποια είναι η άποψή σας. όχι μόνο από την πλευρά του μεταφραστή, που γνωρίζει τη δουλειά από μέσα, αλλά και από την πλευρά του επιχειρηματία εκδότη, για την ποιότητα των ελληνικών μεταφράσεων τα τελευταία χρόνια;
Να είμαι ειλικρινής, δε γνωρίζω καλά τη δουλειά από μέσα, γιατί είμαι ακόμη αρκετά καινούργιος. Αυτή την περίοδο διαβαίνω το κατώφλι της επαγγελματικής μετάφρασης, όπως και του επιχειρηματία εκδότη. Έχω ελάχιστες γνωριμίες από το χώρο, οπότε μπορώ να σας απαντήσω μονάχα ως αναγνώστης. Οι Έλληνες μεταφραστές είναι εξαιρετικοί και αποτελούν ένα σχολείο για τους εμάς τους νέους μεταφραστές.
Ποια είναι μία συμβουλή που θα θέλατε να δώσετε σε όσους σκέφτονται να ακολουθήσουν τον γοητευτικό, αλλά δύσκολο δρόμο της μετάφρασης;
Η γοητεία υπερτερεί της δυσκολίας, και στο τέλος σε ανταμείβει!