Οι φωλιές των βιβλιόφιλων

Γράφει η Ειρήνη Λουκίσα, @irinilou_born_to_read

Όλοι οι βιβλιόφιλοι γνωρίζουμε και αγαπάμε τα βιβλιοκαφέ, τα οποία έχουν γίνει τόσο δημοφιλή τα τελευταία χρόνια που ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια (ευτυχώς, όχι δηλητηριώδη).

Είναι μια ζεστή "φωλιά" για να πιούμε το αγαπημένο μας ρόφημα που, συνήθως, συνοδεύεται από κάποια λιχουδιά και να διαβάσουμε το βιβλίο μας ή ακόμα και να δανειστούμε ένα από τα βιβλία του βιβλιοπωλείου και να ξεκινήσουμε ατελείωτες συζητήσεις.

Μη νομίζετε, όμως, ότι πρόκειται για κάτι πρωτοφανές ή για μια "εφεύρεση" της εποχής μας!

Τα λογοτεχνικά καφενεία (όπως ονομάζονταν) έκαναν την εμφάνισή τους στη Γαλλία στα τέλη του 17ου και αρχές του 18ου αιώνα, όπου οι διανοούμενοι της εποχής συγκεντρώνονταν για να συζητήσουν "φλέγοντα" θέματα, όπως η πολιτική και η οικονομία, αλλά και θέματα πολιτιστικής αξίας, όπως η τέχνη, η λογοτεχνία, το θέατρο και η φιλοσοφία. Μέσα από τις συζητήσεις, αναπτύσσονταν νέες ιδέες, που επηρέασαν ακόμα και την εποχή μας. Αυτά τα λογοτεχνικά καφενεία πρωτοεμφανίστηκαν στο Παρίσι και, στη συνέχεια, έφτασαν στην Αγγλία και σε σημαντικές πόλεις των γραμμάτων της Ευρώπη, όπως στη Βενετία, και, τέλος, στην Αμερική.

Στη Γαλλία, τα λογοτεχνικά καφενεία ήταν πηγές ιδεών και οι πρώτοι θαμώνες ήταν προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών της εποχής του Διαφωτισμού, οπότε μπορείτε να φανταστείτε τι συζητήσεις γίνονταν εκεί για την ελευθερία, την ισότητα και τον πολιτισμό.

Και δεν ήταν μόνο οι συγγραφείς και οι ποιητές που σύχναζαν εκεί και αντάλλασσαν απόψεις. Ήταν και πολλοί διάσημοι ζωγράφοι που πρωτοστάτησαν στη σύσταση σημαντικών κινημάτων στην ιστορία της τέχνης, όπως οι Γάλλοι Σουρεαλιστές και οι εκπρόσωποι του ιταλικού φουτουρισμού.

Επίσης, οι θαμώνες παρακολουθούσαν καλλιτεχνικές παραστάσεις ή συμμετείχαν σε αναγνώσεις έργων. Κάτι που μοιάζει με τις παρουσιάσεις βιβλίων που όλοι γνωρίζουμε σήμερα.

Βέβαια, το λογοτεχνικό καφενείο έγινε επίσημα χώρος συνάντησης των ανθρώπων που λάτρευαν τον πολιτισμό, τη λογοτεχνία και τις τέχνες τη δεκαετία του 1800.

Οι ιστορικοί θεωρούν ότι το πρώτο και παλαιότερο λογοτεχνικό καφενείο στην Ευρώπη ήταν το Café Le Procope στο Παρίσι (αχ αυτοί οι Γάλλοι!), που ιδρύθηκε όμως από έναν Ιταλό, τον Francesco Procopio dei Coltelli (και οι Ιταλοί δεν πάνε πίσω). Εκεί σύχναζαν κάποιες από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της Γαλλικής Επανάστασης, όπως ο Ροβεσπιέρος, ο Νταντόν, ο Μαρά και ο Ντιντερό. Και δεν ήταν μόνο αυτοί, καθώς εξέχοντα πρόσωπα, όπως ο Λα Φοντέν, ο Ναπολέων, ο Ονορέ ντε Μπαλζάκ, ο Βίκτωρ Ουγκώ, η Γεωργία Σάνδη, ο Πολ Βερλαίν και ο Ανατόλ Φρανς, έπιναν εκεί τον καφέ τους και συζητούσαν για θέματα που άλλαξαν τον κόσμο της τέχνης και της λογοτεχνίας.

Στην Ελλάδα τα λογοτεχνικά καφενεία έφτασαν λίγο αργότερα, δηλαδή στα μέσα ή προς τέλη του 19ου αιώνα, αλλά και πάλι ήταν χώροι έμπνευσης και συζητήσεων, αλλά και "εργοστάσια παραγωγής ιδεών και πολιτισμού".

Στα καφενεία Γιαννόπουλου - Ζαχαράτου θα έβρισκε κανείς τον Παλαμά, τον Ροΐδη και τον Γεώργιο Δροσίνη.

Αρχές του 20ού αιώνα, κάνει την εμφάνισή του ο "Μαύρος Γάτος" στη γωνία Ακαδημίας και Ασκληπιού όπου, εκτός από τις παρουσιάσεις μυθιστορημάτων και ποιητικών συλλογών, γίνονταν και πολιτικές συζητήσεις για ένα νέο πολιτικό ρεύμα: τον Σοσιαλισμό. Τακτικοί θαμώνες ήταν οι Τέλλος Άγρας, Δημοσθένης Βουτυράς, Φώτος Γιοφύλλης, Κλέων Παράσχος, Λάμπρος Πορφύρας, Κώστας Βάρναλης και Ναπολέων Λαπαθιώτης.

Λίγο πριν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο εγκαινιάζεται το πιο εμβληματικό λογοτεχνικό καφενείο το "Πατάρι του Λουμίδη" πάνω από το γνωστό καφεκοπτείο της Σταδίου. Στο Πατάρι γεννιέται ο ελληνικός μοντερνισμός και, φυσικά, οι ποιητές όπως ο Γκάτσος, ο Ελύτης και ο Εμπειρίκος ήταν πάντα εκεί. Επίσης, σύχναζαν και άλλες προσωπικότητες της ελληνικής διανόησης, όπως ο Μίλτος Σαχτούρης, ο Τάκης Σινόπουλος, η Ελένη Βακαλό και ο Μιχάλης Κατσαρός. Φυσικά, το επισκέπτονταν συχνά ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης, αλλά και εικαστικοί όπως ο Γιάννης Μόραλης και ο Γιάννης Τσαρούχης.

Μια λεπτομέρεια που έκανε το Πατάρι να ξεχωρίζει ήταν ότι τα τραπέζια του ήταν χωρισμένα ανάλογα με την ιδιότητα των θαμώνων. Δηλαδή, τα τραπέζια στο βάθος προορίζονταν για τους καλλιτέχνες και συγγραφείς ενώ τα μπροστινά τραπέζια προορίζονταν για τους δημοσιογράφους, τους επιθεωρησιογράφους και τους ηθοποιούς.

Δυστυχώς, τη δεκαετία του 1960 το Πατάρι άρχισε να χάνει την αίγλη του και, τελικά, το κτήριο κατεδαφίστηκε όπως συνηθιζόταν την εποχή της Δικτατορίας για να χτιστούν τα ακαλαίσθητα κτήρια της εποχής που γέμισαν την Αθήνα.

Δεν σας κρύβω ότι πολύ θα ήθελα να ήμουν time traveller και να έκανα μια βόλτα από αυτά τα καφενεία και απλά να άκουγα τις συζητήσεις, τίποτα άλλο…

Ας αφήσω, όμως, το time travelling κι ας επιστρέψω στην εποχή μας. Τώρα τα αγαπημένα βιβλιοκαφέ είναι ζεστοί χώροι, γεμάτοι βιβλία και άνετα καθίσματα για να χαλαρώνουμε διαβάζοντας. Προσφέρουν ακόμα και γλυκά και νόστιμα πιάτα γιατί χρειάζεται και το σώμα τροφή! Διοργανώνουν παρουσιάσεις βιβλίων και δίνουν σε νέους, αλλά και σε καθιερωμένους συγγραφείς και ποιητές την ευκαιρία να μιλήσουν για το έργο τους. Τα βρίσκουμε πλέον σε πολλές περιοχές της πόλης και χαίρομαι πολύ για αυτό γιατί φαίνεται ότι το βιβλίο όχι μόνο δεν έχει χάσει τη γοητεία του, όπως έλεγαν δυσοίωνα κάποιες "Πυθίες" όταν έκαναν την εμφάνισή τους τα e-book, αλλά συνεχίζει να ανθίζει και να αποκτά νέους φίλους.

Ενδεικτικά, μερικά από αυτά είναι:

Το Σαίξπηρ Βιβλιοκαφέ είναι ένα κουκλίστικο βιβλιοπωλείο με εξαιρετικά ενημερωμένη λίστα βιβλίων. Επίσης, φιλοξενεί μια καταπληκτική λέσχη ανάγνωσης και ένα εργαστήριο ημερολογιακής γραφής και εξομολογητικού λόγου. Και τα δύο συντονίζονται από τον ραδιοφωνικό παραγωγό Γιώργο Φλωράκη.

https://www.facebook.com/p/%CE%A3%CE%B1%CE%AF%CE%BE%CF%80%CE%B7%CF%81-%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CF%86%CE%AD-100086638849160/

Το BOOKBAR by Kaktos ένας ζεστός, φωτεινός χώρος στο κέντρο της Αθήνας. Αυτό που εντυπωσιάζει είναι οι τοίχοι-βιβλιοθήκες και, ιδιαίτερα, αυτός με τα βιβλία της Αρχαίας Γραμματείας, "σήμα κατατεθέν" των εκδόσεων Κάκτος.

https://www.kaktos.gr/bookbar-by-kaktos/?srsltid=AfmBOoqypwuBStGcqKSbWEaKRZ2GkAMz0xAx2uf3A4KB_FwTkzFdK_T_

Το Booking Hill είναι πραγματικά μια μαγική φωλιά γεμάτη βιβλία. Μόλις περάσεις το κατώφλι, μεταφερόμαστε στον κόσμο της φαντασίας επειδή τόσο η διακόσμηση όσο και οι λιχουδιές του καταλόγου μας προτρέπουν να βυθιστούμε σε αυτόν.

https://www.facebook.com/p/Booking-hill-100084668961149/?locale=el_GR

Το Fahrenheit 451 Books & Coffee είναι πιο μίνιμαλ, αλλά αποτελεί και αυτό μια ευχάριστη γωνιά για διάβασμα! Φιλοξενεί και αυτό λέσχη ανάγνωσης. Επίσης, οι βιβλιόφιλοι που αγαπούν τη μπίρα μπορούν να βρουν ποια ταιριάζει με το βιβλίο τους.

https://www.facebook.com/p/Fahrenheit-451-BooksCoffee-100077810138042/?locale=el_GR