Γράφει η Ειρήνη Λουκίσα, @irinilou_born_to_read
Σε κάθε γωνιά του δρόμου κρύβεται μια ιστορία. Η Μανταλένα το ξέρει καλύτερα από τον καθένα. Χήρα στα σαράντα της, έχει αποφασίσει να μετατρέψει ένα παλιό κτίριο στο κέντρο της Λισαβόνας σε ξενοδοχείο, ρισκάροντας τις οικονομίες και τα όνειρά της. Καθώς οι εργασίες προχωρούν, η Μανταλένα ανακαλύπτει τυχαία ένα παλιό σημειωματάριο υπογεγραμμένο από τη Μαρία Μπαρέιρος. Οι σελίδες αποκαλύπτουν τη διαδρομή αυτής της νεαρής χωριατοπούλας, η οποία έφτασε το 1907 σε μια Λισαβόνα που μεταμορφωνόταν, για να εργαστεί ως γκουβερνάντα σε μια οικογένεια επιφανών αστών. Εκεί βρέθηκε στη δίνη μεγάλων αναταράξεων της πορτογαλικής κοινωνίας, καθώς παραδόσεις αιώνων συγκρούονταν με την ανάδυση μιας νέας εποχής. Καθώς βυθίζεται στην ανάγνωση, η Μανταλένα ανακαλύπτει ότι η ιστορία της γκουβερνάντας ίσως φωτίσει και τη δική της, αυτή που πασχίζει να χτίσει.
Η ιστορία που υφαίνει ο συγγραφέας εκτυλίσσεται σε μια από τις πιο όμορφες, μυστηριώδεις και ατμοσφαιρικές πόλεις της Ευρώπης, τη Λισαβόνα. Δεν σας κρύβω ότι ο τίτλος με τράβηξε αμέσως καθώς είναι μία από τις αγαπημένες μου και θα μπορούσα να ζήσω άνετα εκεί. Επίσης, με ταξίδεψε στα μέρη που έχω επισκεφτεί κι εγώ.
Θυμάμαι πόσο με είχαν γοητεύσει τα διακοσμημένα με τα περίφημα αζουλέζου κτίρια, καθώς αυτά τα πλακάκια αφηγούνται ολόκληρες ιστορίες. Το πλακάκι που βλέπετε στη φωτογραφία φτιάχτηκε στο Museu Nacional do Azulejo και το ζωγράφισα εγώ γιατί την ημέρα που πήγα υπήρχε ένα εργαστήριο που μπορούσες να ζωγραφίσεις το δικό σου πλακάκι. Από το 2000, με ακολουθεί παντού, σε μετακομίσεις και αλλαγές και, ευτυχώς, είναι ακόμα σώο.
Ας επιστρέψω τώρα στο μυθιστόρημά μας. Ο συγγραφέας μας ταξιδεύει από το παρελθόν στο παρόν και αντίστροφα. Αυτό επιτυγχάνεται με τις δύο ηρωίδες οι οποίες, παρόλο που ζουν σε χρονική απόσταση ενός αιώνα και πλέον, έχουν την ανάγκη να φτιάξουν μια δική τους καινούργια ζωή.
Η Μανταλένα ζει στο σήμερα και μετά την απώλεια του συζύγου της αγοράζει ένα παλιό κτίριο της πόλης και αποφασίζει να το ανακαινίσει και να το μετατρέψει σε ξενοδοχείο. Παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει καταφέρνει τελικά να κάνει το όνειρό της πραγματικότητα και να κάνει μια νέα αρχή. Κατά τη διάρκεια της ανακαίνισης, ανακαλύπτει ένα παλιό σημειωματάριο που τη μεταφέρει στο 1907 και γνωρίζει στον αναγνώστη τη δεύτερη ηρωίδα, τη Μαρία. Η Μαρία είναι μια κοπέλα από την επαρχία που ήρθε στη Λισαβόνα για να εργαστεί ως γκουβερνάντα σε μια πλούσια οικογένεια. Εκείνη βρίσκεται σε μια καινούργια πόλη και απέναντι σε καινούργια ήθη και σε σημαντικές κοινωνικές αλλαγές που φέρνουν συγκρούσεις.
Η ιστορία της Μαρίας δεν λειτουργεί απλώς ως ένα ιστορικό παράλληλο αφήγημα· γίνεται καθρέφτης για τη ζωή της Μανταλένας. Όσο η δεύτερη διαβάζει το ημερολόγιο, τόσο περισσότερο αρχίζει να βλέπει τον εαυτό της μέσα στην ιστορία της πρώτης. Έτσι, το παρελθόν αποκτά ουσιαστικό ρόλο στην αναζήτηση της σύγχρονης ηρωίδας για ένα νέο ξεκίνημα και της δίνει δύναμη να συνεχίσει.
Ένα ακόμα στοιχείο που μου άρεσε είναι ότι ο συγγραφέας αποτυπώνει τις αλλαγές στην κοινωνία της Πορτογαλίας στις αρχές του
20ού αιώνα. Δεν το κάνει, όμως, ψυχρά και με αποστασιοποίηση. Βάζει στο επίκεντρο τους ανθρώπους και τις μεταξύ τους σχέσεις, καθώς και την αλληλεπίδραση με τις κοινωνικές αλλαγές. Μέσα από τη ροή της ιστορίας του παρελθόντος θίγονται θέματα όπως η κατάργηση της βασιλείας, οι αγώνες για ισότητα και η ανεξαρτησία της γυναίκας τόσο σε επίπεδο οικογένειας όσο και σε επίπεδο κοινωνίας.
Χάρη στη γεμάτη ατμοσφαιρικότητα γραφή, ο συγγραφέας περιγράφει τις "ζυμώσεις" της κοινωνίας χωρίς να μειώνει τη νοσταλγικό ύφος της ιστορίας. Περιλαμβάνει άφθονα πραγματολογικά στοιχεία που δημιουργούν εικόνες της πόλης και ταξιδεύουν εκεί τον αναγνώστη.
Διαβάζοντας κατέληξα στο συμπέρασμα ότι οι άνθρωποι (από όπου κι αν προέρχονται) έχουν ανάγκη από τα ίδια πράγματα τελικά: ανεξαρτησία, ισότητα και αγάπη.
Ένα, ας πούμε αρνητικό για μένα, είναι ότι ήθελα περισσότερη Μαρία. Αλλά σταματώ εδώ πριν πέσει spoiler.
Είναι ένα βιβλίο που διάβασα πολύ ευχάριστα και με ταξίδεψε. Επίσης, είμαι σίγουρη ότι αν δεν έχετε πάει στη Λισαβόνα, δεν θα βλέπετε την ώρα να την επισκεφθείτε.
Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση της Καλλιόπης Δημοπούλου.