Γράφει η Ερμιόνη Κοσκινά, @koski_er
Το μυθιστόρημα Η γη του Άβελ του Ιωάννη Λαζαρίδη εντάσσεται στον χώρο της επιστημονικής φαντασίας, ενός λογοτεχνικού είδους που συχνά λειτουργεί ως εργαστήριο ιδεών για την τεχνολογική πρόοδο και τις κοινωνικές της συνέπειες. Η αφήγηση δομείται πάνω στον άξονα της αποστολής Ανδρομέδα, κατά την οποία οι δύο αστροναύτες Νέιθαν Άβελ και Σκωτ Κάιν αναζητούν έναν νέο κατοικήσιμο πλανήτη. Η επιλογή των ονομάτων δεν είναι τυχαία· αντανακλούν το βιβλικό αρχέτυπο της αδελφοκτονίας, παραπέμποντας στην αέναη παρουσία της βίας και του εμφυλίου διχασμού στην ανθρώπινη ιστορία.
Απομακρυσμένος από τη Γη, ο Νέιθαν μένει μόνος με την τεχνητή νοημοσύνη Σείριο και βυθίζεται στη βαριά μοναξιά του διαστήματος. Η απώλεια του συντρόφου του, αλλά και της οικογένειας που άφησε πίσω, τον οδηγεί σε μια προσωπική Οδύσσεια, έναν εσωτερικό Νόστο προς μια Ιθάκη που υπάρχει μόνο σε οθόνες και νανοσωματίδια που προσομοιώνουν θαλασσινό αεράκι. Ο Λαζαρίδης καταφέρνει να αναδείξει με λυρικότητα το υπαρξιακό κενό του ανθρώπου απέναντι στην απεραντοσύνη του σύμπαντος.
Το κείμενο εγείρει ερωτήματα γύρω από τη θέση της θρησκείας και της πίστης σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία εξελίσσεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, καθώς και γύρω από το κόστος της προσωπικής θυσίας για το συλλογικό καλό. Ταυτόχρονα, φωτίζει αντιφάσεις: η ανθρωπότητα μπορεί να έχει φτάσει στα άστρα, αλλά παραμένει δέσμια φυλετικών διακρίσεων, κοινωνικών ανισοτήτων και της λογικής του επεκτατισμού που παρουσιάζεται ως «ιερή αποστολή». Η αφήγηση έτσι αποκτά πολιτική διάσταση, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τον καπιταλιστικό μύθο της «σωτηρίας μέσω της προόδου».
Εγείρεται εύλογα και το ερώτημα για τη θέση των γυναικών στην αφήγηση του μέλλοντος. Οι γυναικείες μορφές εμφανίζονται κυρίως μέσα από πατριαρχικά πρότυπα – ως σύζυγοι, μητέρες, σύντροφοι ή φροντίστριες – χωρίς να αποκτούν αυτονομία ή φωνή. Ακόμη και η τεχνητή νοημοσύνη που καθοδηγεί την αποστολή έχει ανδρική ταυτότητα. Η ιστορία γράφεται και πάλι από άνδρες για άνδρες, αναπαράγοντας ένα γνωστό σχήμα. Το κενό αυτό μπορεί να ιδωθεί είτε ως αδυναμία είτε ως πρόσκληση προς τον αναγνώστη να στοχαστεί.
Η πλοκή, αν και συναρπαστική στη σύλληψη, παρουσιάζει κατά τόπους αδυναμίες συνοχής και στιγμές όπου οι περιγραφές πλατειάζουν. Ωστόσο, ο αναγνώστης που αποδέχεται τη συμβολική σύμβαση της επιστημονικής φαντασίας παρασύρεται από τη δυναμική του ταξιδιού και τη στοχαστική διάσταση της αφήγησης. Οι στίχοι που παρεμβάλλονται στο κείμενο λειτουργούν ως πειραματισμός· αν και δεν ενσωματώνονται πάντοτε αρμονικά, φανερώνουν τη διάθεση του συγγραφέα να δοκιμάσει τα όρια του λόγου ανάμεσα στην ποίηση και την πεζογραφία.
Η γη του Άβελ αποτελεί μια ενδιαφέρουσα συμβολή στη νεοελληνική επιστημονική φαντασία. Παρά τις αδυναμίες της πλοκής και τις στιγμές υπερβολής, το έργο διαθέτει ένταση, θεματική πολυπλοκότητα και έναν υπαρξιακό παλμό που το καθιστούν γόνιμο πεδίο για πολλαπλές αναγνώσεις. Ο Λαζαρίδης συνδέει το διαστημικό με το ανθρώπινο, το τεχνολογικό με το θεολογικό, το ατομικό με το συλλογικό. Και ίσως εκεί έγκειται η μεγαλύτερη επιτυχία του βιβλίου: μας υπενθυμίζει ότι ακόμη και όταν ο άνθρωπος κοιτάζει τα άστρα, παραμένει αντιμέτωπος με τον ίδιο του τον εαυτό.
Το μυθιστόρημα κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πηγή, https://www.pigi.gr/product/vivlio-diastima-i-gi-tou-avel-ekdoseis-pigi/