Γράφει η Ελένη Καραχανίδη, @elenikarachanidi_author
Περίοδος Νόμπελ θα μπορούσε να ονομάζεται αυτή που διανύουμε και γιατί όχι μιας και ο θεσμός αλλά και τα ονόματα των νικητών-νικητριών φαίνεται να διεκδικούν το ενδιαφέρον του Τύπου και της κοινωνικής καθημερινότητάς μας το τελευταίο διάστημα. Εργογραφίες, συνεντεύξεις και αφιερώματα για όσους και όσες κατάφεραν να κερδίσουν φέτος αλλά και άλλες χρονιές το τιμητικό βραβείο με τη μακρόχρονη ιστορία. Τα βραβεία απονέμονται σε τελετή που γίνεται στη Στοκχόλμη εκτός από το Νόμπελ Ειρήνης το οποίου η απονομή γίνεται στο Όσλο και τα τελευταία ειδικά χρόνια παίρνουν διαστάσεις παγκόσμιου γεγονότος.
Πόσα όμως, γνωρίζουμε πραγματικά για έναν θεσμό που ξεκίνησε το 1901;
Ας δούμε 5+1 ενδιαφέροντα στοιχεία που τον αφορούν.
- Το βραβείο μπορεί ανά τομέα να μοιραστεί ανάμεσα σε διαφορετικούς- διαφορετικές νικητές- νικήτριες, ωστόσο τα άτομα/φορείς/οργανισμοί κ.λπ. που θα το μοιραστούν δεν μπορούν να υπερβούν τους 3!
- Το ποσό του βραβείου καθορίζεται από το Ίδρυμα Νόμπελ ωστόσο παρόλο που βραβείο μπορεί να αποδοθεί μετά θάνατον, ο εκλιπών/η εκλιπούσα δεν παίρνει και το χρηματικό έπαθλο.
- Τα αρχεία που αποκαλύπτουν τους υποψηφίους κάθε χρονιάς ανοίγουν 50 χρόνια μετά και δεν ανακοινώνονται νωρίτερα ούτε υπάρχει κάποια επίσημη πληροφόρηση για κάποια λίστα μακρά ή βραχεία.
- Για να γίνει μια υποψηφιότητα δεκτή πρέπει το όνομα του/της υποψηφίου(ας) να προταθεί από επιστημονικούς φορείς, προηγούμενους κατόχους του βραβείου, επιστήμονες απ’ όλον τον κόσμο στους οποίους η επιτροπή αποστέλλει επιστολή ζητώντας τις προτάσεις τους. Στη συνέχεια και συγκεντρώνοντας τις απαντήσεις, η επιτροπή εμπειρογνωμόνων του θεσμού καταλήγει στις κορυφαίες επιλογές. Αυτές οι επιλογές καταλήγουν στη Σουηδική Ακαδημία Επιστημών η οποία συνεδριάζει κεκλεισμένων των θυρών, αποφασίζει και ανακοινώνει τα αποτελέσματα και άρα τους νέους κατόχους του βραβείου.
- Παρόλο που η αποκάλυψη των αρχείων δίνει εντυπωσιακές πληροφορίες για τα άτομα που προτάθηκαν, πόσες φόρες, πότε κ.λπ., επιφυλάσσει συχνά και εκπλήξεις με τα ονόματα που έχουν ή δεν έχουν συμπεριληφθεί. Για παράδειγμα, το 1939 σε μια φερόμενη ως συμβολική και αντιφασιστική κίνηση, ο Σουηδός Erik Gottfrid Christian Brandt πρότεινε τον Αδόλφο Χίτλερ, σε μια απονομή που ασφαλώς δεν έγινε ποτέ. Εκείνη τη χρονιά, δε, το Νόμπελ Ειρήνης δεν απονεμήθηκε σε κανένα.
+1 Και ενώ ένα Νόμπελ μπορεί να αποτελεί ευσεβή πόθο πολλών, το 1964 ο Jean-Paul Sartre αρνήθηκε να παραλάβει το βραβείο που είχε κερδίσει. Η φιλοσοφία του έτσι και αλλιώς ήταν αντίθετη στην αποδοχή επίσημων τιμών και βραβεύσεων. Επιπλέον, θεωρούσε ότι αποδεχόμενος ένα βραβείο συνδέει κατά κάποιον τρόπο το όνομά του με τον φορέα θα ήταν μια δέσμευση που δεν επιθυμούσε και δήλωσε ότι: «Αν υπογράφω τώρα ως Jean-Paul Sartre δεν θα είναι το ίδιο πράγμα με το να υπογράψω ως ο βραβευμένος με Νόμπελ Jean-Paul Sartre”.
Απόρριψη ή αποδοχή, χαρά ή απογοήτευση, ευτράπελα ή παρατράγουδα, όποια κι αν είναι η ιστορία πίσω από το βραβείο, το ρητό Inventas vitam iuvat excoluisse per artes [Είναι ωφέλιμο να βελτιωθεί η (ανθρώπινη) ζωή μέσα από τις ανακαλυφθείσες - υπάρχουσες τέχνες] που αναγράφεται στην πίσω όψη του αποτελεί όχι μόνο την ουσία της φιλοσοφίας του αλλά και υψηλό στόχο για πολλούς ανθρώπους.