Γράφει η _xristof.simelina_ , _vivliothiki_
Οι κύριες εξελίξεις τον 19ο αιώνα αποτυπώνονται στα πρόσωπα της εκβιομηχάνισης, της αστικοποίησης, της οικονομικής ανάπτυξης, της επιστημονικής προόδου και της ρευστότητας σε πολιτικό, κοινωνικό και ιδεολογικό επίπεδο λόγω των αναταραχών και των μεταβολών σε εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.
Μερικά σημαντικά ιστορικά γεγονότα είναι το πραξικόπημα του Λουδοβίκου Ναπολέοντα Βοναπάρτη (1851), η ενοποίηση της Ιταλίας (1861) και της Γερμανίας (1871), ο Γαλλοπρωσικός πόλεμος (1870-1871), ο αμερικανικός εμφύλιος πόλεμος (1861-1865) και η Βιομηχανική Επανάσταση. Τα αποτελέσματα της τελευταίας ήταν η βελτίωση της ζωής των αστών των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων σε αντίθεση με τον πληθυσμό των αγροτικών περιοχών και των εργατικών τάξεων στις πόλεις, ο οποίος εξακολουθούσε να ζει υπό άθλιες συνθήκες με απόρροια τις απεργιακές κινητοποιήσεις και τις εξεγέρσεις.
Η ανισότητα ήταν μέρος της καθημερινότητας, ταυτόχρονα με τις ταξικές αντιθέσεις και την περιθωριοποίηση. Διάφορες όψεις της Βιομηχανικής Επανάστασης συναντάμε στη λογοτεχνία των νατουραλιστών συγγραφέων. Παράλληλα, η μεγάλη εξέλιξη της Βιολογίας κυρίως, αλλά και όλων των επιστημών, επηρέασε σημαντικά τη λογοτεχνία. Συγκεκριμένα, διατυπώθηκε η θεωρία για την εξέλιξη των φυτών και των ζώων από τον Jean - Baptiste Lamarck και σύμφωνα και με τον Δαρβίνο ο άνθρωπος και τα ζώα έχουν κοινή εξελικτική καταγωγή. Στη λογοτεχνία χρησιμοποιήθηκε αντίστροφα, δηλαδή ο άνθρωπος εκφυλίζεται φτάνοντας σε ζωώδη κατάσταση, η οποία υπάρχει μέσα του λόγω των σεξουαλικών του ορμών, της πίεσης από το περιβάλλον ή και τον εθισμό στο αλκοόλ. Ο Taine υποστήριξε ότι το μυθιστόρημα πρέπει να συμβάλει στην κατανόηση της ανθρώπινης φύσης αποκαλύπτοντας τους παράγοντες που καθορίζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά. Οι ιδέες του αποτέλεσαν τη θεωρητική βάση για το ρεύμα του Νατουραλισμού.
Οι γυναίκες από τα μέσα του αιώνα αρχίζουν να διεκδικούν την ισότητα στη μόρφωση και το δικαίωμα της ψήφου. Αναπτύσσονται τα σοσιαλιστικά και εργατικά κινήματα και παράλληλα οι διακρατικές αντιπαλότητες τροφοδοτούμενες από τα εθνικά συμφέροντα, η άνοδος της αποικιοκρατίας και η ιμπεριαλιστική πολιτική, όπως συνέβη με την Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία. Στην Νεοελληνική λογοτεχνία ο Ρεαλισμός είναι διαφοροποιημένος από τον Ευρωπαϊκό, καθώς τα ξένα μυθιστορήματα είναι επιζήμια για τις γυναίκες και τους νέους, ενώ στην Ελλάδα δεν ισχύει κάτι τέτοιο απαραίτητα. Τότε εμφανίζεται και το πρώτο γυναικείο κίνημα με τις διεκδικήσεις των δικαιωμάτων των γυναικών. Ωστόσο, η γυναίκα στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα είναι ήταν χωρική είτε αστή σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία και καθορίζεται από τον / τους άνδρα / άνδρες της οικογένειάς της ή από τον σύζυγό της. Δεν είχαν λόγο για τον άνδρα που θα παντρευόντουσαν και μέχρι και τον γάμο τους έπρεπε να ζούνε στο πατρικό τους σπίτι. Η γυναίκα με άλλα λόγια ανήκε στον άνδρα της. Οι μεγαλύτερες ηλικιακά γυναίκες το αποδέχονταν, ενώ για τις νεότερες ήταν ο τρόπος διδασκαλίας και μόρφωσης τους. Συνήθως, δεν λάμβαναν κάποια μόρφωση.
Το 1880 το γένος σίγουρα είχε γίνει μια ξεχωριστή κατηγορία κι ο αντίκτυπος του στη λογοτεχνία ήταν λογικό επόμενο. Η γυναίκα στη λογοτεχνία του 19ου αιώνα αποζητά τη χειραφέτηση μέσω της μόρφωσης, της ψυχαγωγίας και της οικονομικής ανεξαρτησίας από την εργασία σε ένα βιομηχανικό περιβάλλον με αρκετές πλέον επαγγελματικές ευκαιρίες για εκείνη που ήθελε να αυτονομηθεί. Είναι η περίοδος που νιώθει αρκετά κοντά, αλλά ταυτόχρονα και μακριά από τα δικαιώματα της. Επομένως, συνήθως οδηγείται στη ματαίωση της κι αμέσως μετά στον συμβιβασμό στις πατριαρχικές επιταγές, στον χλευασμό και τελικά στην περιθωριοποίηση, το τραγικό φινάλε της. Η μοιχεία λοιπόν, που εμφανίζεται συχνά στα μυθιστορήματα, είναι μια απέλπιδα προσπάθεια, μια ψευδαίσθηση στον δρόμο της απελευθέρωσης, μια προσπάθεια αποφυγής από τα κοινωνικά όρια.
Η "Γενιά του ‘80" ή αλλιώς η "Νέα Αθηναϊκή Σχολή" λοιπόν, ασχολείται περισσότερο με την πεζογραφία και την ποίηση. Περνά από την καθαρεύουσα στη δημοτική και αποφεύγει γλωσσικά την υπερβολή και τη ρητορεία. Τότε, συναντάται η ακμή του ηθογραφικού διηγήματος και μυθιστορήματος. Χρησιμοποιεί λαογραφικά στοιχεία και εστιάζει στο σπίτι και την οικογένεια. Πολλοί μάλιστα την ταυτίζουν με την Ευρωπαϊκή λογοτεχνία, όμως στην Ελλάδα διατηρείται η σχετική αυτονομία της.
Αυτή την περίοδο στο θέατρο εμφανίζεται ένα νέο θεατρικό είδος, το κωμειδύλλιο, το οποίο ήταν είδος κωμωδίας με παρένθετα τραγούδια. Οι λογοτεχνικές αρχές μεταφέρονται στη σκηνή μέσω των σκηνικών οδηγιών. Ο φυσικός διάλογος (στοιχείο του Ρεαλισμού), η καθημερινή ζωή -εν προκειμένω της Ζακύνθου- παρουσιάζονται χωρίς ρομαντισμούς, αλλά με προκαταλήψεις και στερεότυπα στις σχέσεις των δυο φύλλων.
Κλείνοντας το παρόν άρθρο, θα ήθελα να τονίσω τη μεγάλη προσπάθεια των λογοτεχνών της "Γενιάς του ‘80" να προωθήσουν το πρότυπο της νεαρής δυναμικής γυναίκας που μέσα στο εκάστοτε περιβάλλον και κάτω από τις αντίστοιχες συνθήκες της ζωής της προσπαθεί και παλεύει να ανακτήσει τα δικαιώματα της και να σταθεί αντάξια του άνδρα, συνοδευόμενη από το φεμινιστικό πνεύμα της εποχής. Αυτό θεωρώ πως είναι και το κομβικότερο σημείο της λογοτεχνίας του ’80.