Γράφει η Σοφία Αργυρόπαις, @silverchildsbooks
Ο Θανάσης Πέτρου είναι ένας γνωστός κομίστας και σκιτσογράφος που καταπιάστηκε μ’ ένα πρωτότυπο ομολογουμένως έργο: ν’ αποδώσει την ιστορία της Ελλάδας μέσα από μια ιστορική σειρά κόμιξ που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος κι ακόμη δεν έχει ολοκληρωθεί.
Στο πρώτο έργο της σειράς “Οι όμηροι του Γκαίρλιτς: μια απίστευτη ιστορία διχασμού και πολέμου” μιλά για τη δίχρονη ομηρία του Δ΄ Σώματος Στρατού το 1916 εν μέσω του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου. Ήταν η εποχή του Εθνικού Διχασμού ανάμεσα στον Βενιζέλο και στον βασιλιά, όπου ο στρατός ήθελε να διατηρήσει ουδετερότητα για να μην υπερισχύσει η μία ή η άλλη πλευρά. Οι στρατιώτες που βρέθηκαν στη Μακεδονία δεν μπορούσαν να πολεμήσουν ενάντια στους Βούλγαρους που την πολιορκούσαν, καθώς έτσι η Ελλάδα θα τασσόταν με την Αντάντ ενάντια στη Γερμανία και τους συμμάχους της που υποστήριζε ο βασιλιάς. Ο επικεφαλής του Δ’ Σώματος Στρατού σκέφτηκε το αδιανόητο, κι ενώ υπήρχε η αντίθετη επιλογή, 6.500 στρατιώτες κι αξιωματικοί μεταφέρθηκαν ως αιχμάλωτοι-φιλοξενούμενοι στη Γερμανία μέχρι το τέλος του πολέμου. Παρακολουθούμε, λοιπόν, την πορεία του στρατιώτη Οικονόμου και του λόχου του, το ταξίδι στη Γερμανία και τη σκληρή διαβίώση εκεί με φτωχή διατροφή, ασθένειες αλλά και τη συμβίωση με τους ντόπιους, που οδήγησε σε αρκετούς γάμους. Ο διχασμός παρών ακόμα κι εκεί.
Στο δεύτερο μέρος της σειράς που ονομάζεται “1922: το τέλος ενός ονείρου” παρακολουθούμε τον στρατιώτη Γιώργη Αμπατζή από τον ίδιο λόχο, Σμυρνιό, που μετά το τέλος του Α’ Παγκόσμιου στέλντεται στην Μικρά Ασία για να συνεχίσει τη θητεία του. Στην αρχή τα πράγματα πάνε καλά. Μετά τη θεαματική υποδοχή από τον πληθυσμό, ο ελληνικός στρατός προελαύνει και στην ανάπαυλα ο στρατιώτης Νικολάου, φιλόλογος, τους αφηγείται ιστορίες απ' την αρχαιότητα και την ιστορία της περιοχής. Με τις αχρείαστες εκλογές του 1920 που συγκάλεσε ο Βενιζέλος και τη συντριπτική του ήττα τα πράγματα αλλάζουν. Οι βασιλικοί που έρχονται στην εξουσία αλλάζουν όλους τους βενιζελικούς αξιωματικούς με δικούς τους και, χωρίς κανένα σχέδιο για την εκστρατεία και τον ανεφοδιασμό, βάζουν στόχο την Άγκυρα. Η δραματική ήττα κι η άτακτη υποχώρηση δεν αργούν να έρθουν, με ότι αυτό συνεπάγεται για μάχιμους κι αμάχους. Ο Πέτρου παρουσιάζει άγνωστες πτυχές της μικρασιατικής εκστρατείας, όπως τη διαμαρτυρία των στρατιωτών στην παρέλαση του Ιουλίου μπροστά στον πρωθυπουργό και τον βασιλιά, την άγνοια κινδύνου των αμάχων λόγω των καθησυχαστικών δημοσιευμάτων στις εφημερίδες και τον στασιασμό στα τελευταία στάδια του πολέμου, καθότι οι ανώτεροι αδιαφορούσαν για τους οπλίτες. Δείχνει τα εγκλήματα των Ελλήνων στρατιωτών εναντίον Τούρκων αμάχων και τα αντίποινα των Τσετών. Η καταστροφή της Σμύρνης έχει παρουσιαστεί ποικιλοτρόπως και κάνει καλά που την αφήνει απ' έξω. Το κλίμα του βιβλίου είναι ήδη βαρύ.
Στο τρίτο μέρος “1923: εχθρική πατρίδα” παρακολουθούμε την υποδοχή των προσφύγων στην Ελλάδα. Ο Αμπατζής μαζί με τον Τζανέτο γυρνάνε απ' τη μικρασιατική εκστρατεία και μένουν στον Πειραιά αρχικά στον δρόμο και μετά σε πρόχειρα καταλύματα μαζί με πρόσφυγες. Ο Σπύρος δεν έχει λεφτά να γυρίσει στη Ζάκυνθο κι ο Γιώργης ψάχνει τους δικούς του, μήπως ήρθαν απ' τη Σμύρνη. Με κάτι λίρες που του έδωσαν, πριν φύγει, επιβιώνουν μέχρι να βρουν δουλειά μεταφέροντας κάρβουνο. Ο Πέτρου παρουσιάζει τα πολιτικά τεκταινόμενα της εποχής με τον χαμό που ακολούθησε την μικρασιατική τραγωδία, τη δίκη των έξι, το πραξικόπημα του Πλαστήρα, και τη συνθήκη ειρήνης των Μουδανιών που επέβαλε την ανταλλαγή των αλλόθρησκων πληθυσμών στις δύο χώρες με εξαίρεση τους μουσουλμάνους της Θράκης. Δείχνει τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων, τη μάταιη ελπίδα να γυρίσουν πίσω και τον καιροσκοπισμό όσων είχαν οριστεί να τους βοηθούν. Απ' τα σαλόνια στ' αλώνια άνθρωποι που γλίτωσαν το τούρκικο μαχαίρι, ήρθαν εδώ για να σκοτωθούν από Έλληνες πατριώτες, ή να πεθάνουν νηστικοί απ' το κρύο στον δρόμο ενώ οι γυναίκες που δεν είχαν κανέναν να τις βοηθήσει, έπεφταν εύκολα θύματα εκμετάλλευσης κάθε είδους.
Στο τέταρτο μέρος “1936: ετοιμόρροπη δημοκρατία” ο Αμπατζής, αφού σκοτώνει τον μαστρωπό της αδερφής του καταλήγει στις φυλακές Τρικάλων, γιατί ο υπάνθρωπος ήταν συνεργάτης της αστυνομίας. Εκεί συναντά τον γνωστό από το τραγούδι Σακαφλιά, οπότε παρακολουθούμε κι αυτήν την ιστορία εκτός από τη ζωή του Γιώργη στη φυλακή. Αφού εκτίει την ποινή του αποφυλακίζεται το 1936 και, μην έχοντας πού να πάει, καταλήγει στη Θεσσαλονίκη, όπου έχει κάτι γνωστούς. Η πολιτική κατάσταση είναι έκρυθμη και στη χώρα γίνονται μεγάλες απεργίες από καπνεργάτες, υφαντουργούς κι άλλους κλάδους, καθώς οι μισθοί περικόπτονται κι η κυβέρνηση Μεταξά στηρίζει το μεγάλο κεφάλαιο. Ο Γιώργης συμμετέχει στις διαδηλώσεις μαζί με τον οικοδεσπότη και συστρατιώτη του, Οικονόμου. Είναι αρκετά τυχερός και δεν τον πετυχαίνουν οι σφαίρες της αστυνομίας σε αντίθεση με αρκετούς άλλους διαδηλωτές, όπως ο Τάσος Τούσης που ενέπνευσε τον Γιάννη Ρίτσο και τον Μίκη Θεοδωράκη.
Στο πέμπτο και τελευταίο μέχρι στιγμής μέρος βρίσκουμε τον Αμπατζή το 1937 στη Θεσσαλονίκη εν μέσω του καθεστώτος Μεταξά, προστάτη της οικογένειας του συστρατιώτη του, Οικονόμου, ο οποίος πήγε φυλακή ως πολιτικός κρατούμενος. Αφού εκείνος υπογράψει δήλωση πολιτικών φρονημάτων κι επιστρέψει, ο Γιώργης βρίσκει μέσω ενός γνωστού δουλειά σε καρεκλάδικο. Έτσι, νοικιάζει ένα δικό του δωμάτιο κι εκεί, σε μια κοινή αυλή, ερωτεύεται και παντρεύεται μια χήρα με δύο παιδιά. Και κάπως έτσι τον βρίσκει ο πόλεμος. Ο θετός του γιος φεύγει φαντάρος κι οι αρχικές επιτυχίες του στρατού ενθουσιάζουν τον κόσμο, αλλά τους Ιταλούς ακολουθούν οι Γερμανοί και τα πράγματα αλλάζουν. Μαζί τους έρχονται οι απαγορεύσεις κι η ταπείνωση του νικημένου, η τριπλή κατοχή της Βόρειας Ελλάδας από Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους, η πείνα κι ο διωγμός των Εβραίων που αποτελούσαν το ένα τρίτο της πόλης. Αλλά το πιο δραματικό στοιχείο του βιβλίου είναι η μεταμόρφωση του Κώστα από ενθουσιώδη στρατιώτη ενάντια στους Ιταλούς σε μαυραγορίτη και γερμανοτσολιά αργότερα, ενώ η αδερφή του η Ελένη εντάσσεται στο ΕΑΜ. Κι όταν ο πόλεμος τελειώνει και νομίζεις ότι θα πάρεις μια ανάσα, αρχίζει ο Εμφύλιος σπαραγμός, που υποθέτω ότι θα είναι το θέμα του επόμενου μέρους της σειράς.
Το σχέδιο είναι αρκούντως περιγραφικό κι ευαίσθητο ενώ τα χρώματα αποδίδουν το κλίμα των βιβλίων. Κάθε μέρος περιλαμβάνει επίμετρο του δημιουργού,, όπου αναλύει το ιστορικό πλαίσιο, καθώς και βιβλιογραφία. Αναμένουμε τις συνέχειες, γιατί κάτι μου λέει ότι δε θα είναι μόνο μία.
Τα βιβλία του Θανάση Πέτρου κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Ίκαρος: https://ikarosbooks.gr/search/?q=%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82+%CF%80%CE%AD%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%85