Γράφει η Χατζηεμμανουήλ Φαίη, @book_serotonin
Μετά το πρώτο του βιβλίο "Οι Άνθρωποι που Τράβηξαν την Πρίζα", ο δημοσιογράφος Γιώργος Μαυρίδης επιστρέφει με το νέο του έργο "Από τις Σπηλιές στο Tik Tok", το οποίο εξετάζει το θέμα της ανθρώπινης επικοινωνίας μέσω των social media.
Στο δοκίμιο αυτό, ο συγγραφέας, με λόγο που συνδυάζει την εγκυρότητα και την επιστημονική ακρίβεια, αλλά ταυτόχρονα κατανοητό, κάνει μια εύστοχη μεταφορά της "Αλληγορίας του Σπήλαιου" του Πλάτωνα στη σύγχρονη εποχή. Σήμερα οι άνθρωποι και κυρίως οι νέοι, εγκλωβισμένοι στο "Σπήλαιο" των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι εκτεθειμένοι σε μια ακατάσχετη φλυαρία και σε επιλεγμένες εικόνες και πληροφορίες που δεν αντιπροσωπεύουν την πλήρη αλήθεια της πραγματικής ζωής -και όπως οι δεσμώτες του Σπηλαίου του Πλάτωνα- βιώνουν μονάχα τη σκιά της. Ο συγγραφέας υπογραμμίζει την ανάγκη να αναδυθούμε από αυτή τη «σκιά» και να αναζητήσουμε την ουσία της ζωής. Ωστόσο, αυτό προϋποθέτει μια απόσταση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κάτι που είναι δύσκολο από τη στιγμή που η τεχνολογία έχει εισχωρήσει -και σε πολλές περιπτώσεις καθορίζει- κάθε πτυχή της ζωής των ανθρώπων.
Επικαλούμενος τη διάσημη φράση του Αριστοτέλη "ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον", ο Μαυρίδης επισημαίνει την κρίσιμη σημασία της επικοινωνίας, για την εξέλιξη του ανθρώπου. Και εάν οι τοιχογραφίες που χαράχτηκαν χιλιάδες έτη πριν και σώζονται μέχρι σήμερα ήταν η πρώτη προσπάθεια του κοινωνικού ατόμου να επικοινωνήσει πτυχές της ζωής του, σήμερα ο απόγονος του γράφει σε ψηφιακούς τοίχους, ως μια σύγχρονη εκδοχή αυτής της ανάγκης.
Ο συγγραφέας αναλύει τις προβληματικές που προκύπτουν από την αλόγιστη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Αναφέρει τα γνωστά σε όλους memes τα οποία πίσω από τον χιουμοριστικό τους χαρακτήρα, κρύβουν συνήθως ρατσισμό και ψευδείς ειδήσεις. Εξηγεί το φαινόμενο του online disinhibition effect σύμφωνα με το οποίο οι άνθρωποι συμπεριφέρονται διαφορετικά στο διαδίκτυο σε σχέση με την πραγματική ζωή. Αναλύει τον υποκειμενικό ιδεαλισμό όπου οι άνθρωποι κρυμμένοι πίσω από το πληκτρολόγιο τους αδυνατούν να συλλάβουν τις διαστάσεις του κόσμου γύρω τους. Διαμορφώνουν ψηφιακές ταυτότητες, αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα υπό το πρίσμα της υποκειμενικής τους αλήθειας, η οποία λόγω της απουσίας της φυσικής επαφής μπορεί να γίνει τοξική για τα άλλα μέλη της κοινωνίας.
Ερευνά τον τρόπο με τον οποίο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προκαλούν εθισμό και «εκπαιδεύουν» τον εγκέφαλο να εστιάζει μονάχα σε σύντομα βίντεο με συμπυκνωμένη και συνήθως αναληθή πληροφορία. Έτσι στη σύγχρονη εποχή της πληροφορίας οι άνθρωποι έχοντας πρόσβαση σε ένα μόνο μέρος της αλήθειας, αποκτούν αντικοινωνικά χαρακτηριστικά ενώ ο σκοπός και η έννοια της ίδιας της επικοινωνίας αλλοιώνεται.
Μέσα από το εξαιρετικό δοκίμιο ο συγγραφέας καταρρίπτει την αξία που έχει δοθεί στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τα τοποθετεί στη θέση που τους αρμόζει. Ο Μαυρίδης μάς προτρέπει να θυμηθούμε τις ταινίες όπου οι άνθρωποι βασανίζονταν από έναν καταιγισμό βίντεο μικρής διάρκειας, κάτι που σήμερα κάνουμε οικειοθελώς για διασκέδαση. Αναφέρει πως ενώ οι άνθρωποι αντέδρασαν στην πληρωμή συνδρομής για την συμμετοχή τους σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης έφτασαν ουσιαστικά να πληρώνουν με το πιο ακριβό νόμισμα: τον χρόνο τους. Και αναρωτιέται: κοστολογώντας τον χρόνο μας, πόσα χρήματα ξοδεύουμε καθημερνά μπροστά σε μία οθόνη;
Το «Από τις Σπηλιές στο Tik Tok» είναι ένα αποκαλυπτικό δοκίμιο για τους κίνδυνους που ελλοχεύει η σταδιακή εγκαθίδρυση μιας εικονικής πραγματικότητας που αλυσοδένει τους ανθρώπους στο σκοτάδι του Σπηλαίου της.
Το βιβλίο του Γιώργου Μαυρίδη «Από τις Σπηλιές στο Tik Tok» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαζήση και μπορείτε να το βρείτε εδώ: