Η Ερμιόνη και ο Γιάννης απαντούν σε 7 ερωτήσεις για το μυθιστόρημα του
Joël Dicker, "Η αλήθεια για την υπόθεση Χάρρυ Κέμπερτ", μτφ. Γ. Στρίγκος, Πατάκης, 2014
(πρωτότυπος τίτλος, "La Vérité sur l’affaire Harry Quebert", 2012)
Ερώτηση 1η: Είναι όντως αστυνομικό μυθιστόρημα;
Ε: Το βιβλίο είναι αστυνομικό μυθιστόρημα αλλά δεν περιορίζεται μόνο σε αυτό. Η εξαφάνιση της Νόλα συνιστά τον βασικό κορμό της πλοκής, ωστόσο σε κάθε σελίδα αναδεικνύεται η μετα-λογοτεχνική του διάσταση. Το έργο μιλά συνεχώς για τη συγγραφή, για το πώς γεννιέται μια ιστορία, για τη σχέση μέντορα–μαθητή, καθώς και για την πίεση που ασκούν εκδότες και αναγνώστες. Ο Μάρκους, ο αφηγητής, καταγράφει ουσιαστικά την έρευνά του ως το ίδιο το μυθιστόρημα που διαβάζουμε.
Γ: Είναι όντως αστυνομικό μυθιστόρημα, αφού παρακολουθούμε μία αστυνομική έρευνα για την εξαφάνιση ενός κοριτσιού. Φυσικά, η έρευνα είναι ιδιόμορφη, αφού γίνεται 33 χρόνια μετά το γεγονός. Έτσι, η αστυνομική υπόθεση λειτουργεί ως αφορμή για γραφτεί ένα μυθιστόρημα που μιλάει για την ίδια τη διαδικασία της συγγραφής, για τις εκδοτικές περιπέτειες βιβλίων και συγγραφέων, για τις ανθρώπινες σχέσεις, για την αλήθεια και το ψέμα, καθώς και για τη σχέση λογοτεχνίας και πραγματικότητας.
Ερώτηση 2η: Ποια είναι τα βασικά σημεία της πλοκής; (χωρίς spoilers)
Ε: Το μυθιστόρημα του Dicker συνδυάζει μυστήριο, ερωτικό πάθος και στοχασμό πάνω στη συγγραφή: ένας συγγραφέας, ο Γκόλντμαν, αναζητά έμπνευση για το νέο του βιβλίο, ώσπου η εξαφάνιση της Νόλα μετατρέπεται σε υλικό έρευνας και αφήγησης. Στο Νιου Χαμσάιρ, μυστικά και ψέματα γεννούν ένα πολυεπίπεδο θρίλερ για την αλήθεια και τη λογοτεχνία.
Γ: Ένα κορίτσι ερωτεύεται ένα πολύ μεγαλύτερο άνδρα. Τον εμπνέει και γίνεται πολύ μεγάλος συγγραφέας. Αλλά μετά εξαφανίζεται. Τρεις δεκαετίες μετά, όλα έρχονται στην επιφάνεια και η έρευνα ξεκινά. Ένας νεότερος συγγραφέας, μαθητευόμενος του πρώτου, προσπαθεί σκληρά να αποδείξει την αθωότητα του μέντορά του. Κι έτσι ξεκινά ένα παιχνίδια ανάμεσα στην αλήθεια και στο ψέμα, ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη λογοτεχνική της απόδοση.
Ερώτηση 3η: Μπορείτε να σχολιάσετε έναν από τους ήρωες;
Ε: Επιλέγω τον Χάρρυ Κέμπερτ. Ως διάσημος συγγραφέας και μέντορας του Μάρκους, ενσαρκώνει την εικόνα του δημιουργού που φέρει ένα βαρύ μυστικό. Η σχέση του με τη Νόλα – είτε ιδωθεί ως πάθος είτε ως εμμονή – λειτουργεί σαν καθρέφτης για τα όρια ανάμεσα στην τέχνη, την ηθική και την κοινωνική κατακραυγή. Ο Χάρρυ δεν είναι μόνο ύποπτος φόνου∙ είναι ένας άνθρωπος που η ζωή και η τέχνη του γίνονται αξεδιάλυτα δεμένες, ενώ η πτώση του θέτει το ερώτημα: ποιο είναι το τίμημα της έμπνευσης;
Γ: Επιλέγω τη Νόλα. Ένα κορίτσι 15 χρονών όταν εξαφανίστηκε, που αγνοείται επί 33 χρόνια. Ένα κορίτσι με αρκετά προβλήματα, με πολλά σκοτεινές στιγμές στη ζωή της, τις οποίες ο αναγνώστης ανακαλύπτει σταδιακά, καθώς η έρευνα προχωρά. Ένα κορίτσι που έγινε μούσα ενός συγγραφέα και ζωντανεύει ξανά μέσα από το βιβλίο ενός άλλου συγγραφέα.
Ερώτηση 4η: Ποια είναι η μεγαλύτερη πρωτοτυπία του μυθιστορήματος;
Ε: Η μεγαλύτερη πρωτοτυπία του είναι ο τρόπος που συνδυάζει το αστυνομικό μυστήριο με το μετα-λογοτεχνικό σχόλιο. Το μυθιστόρημα δεν είναι μόνο θρίλερ, αλλά και στοχασμός για το πώς φτιάχνονται οι ιστορίες, πώς η αλήθεια παραμορφώνεται, και πώς η λογοτεχνία μπορεί να γίνει ταυτόχρονα τεκμήριο και ψευδαίσθηση.
Γ: Είναι το γεγονός ότι το μυθιστόρημα εμπεριέχει τη διαδικασία της συγγραφής του. Καθώς ο αναγνώστης προχωρά στην ανάγνωση, παρακολουθεί την πλοκή και την ίδια στιγμή βλέπει το βιβλίο να γράφεται. Ακόμα πιο πρωτότυπο είναι το γεγονός ότι το βιβλίο που γράφεται μιλάει για ένα άλλο βιβλίο, γραμμένο 33 χρόνια πριν, με αφορμή τα ίδια γεγονότα. Έτσι, το μυθιστόρημα συνιστά ένα σχόλιο πάνω στη συγγραφή του μυθιστορήματος.
Ερώτηση 5η: Τι σας άρεσε πιο πολύ στο βιβλίο αυτό;
Ε: Το πιο ωραίο στοιχείο του βιβλίου είναι η διαρκής αίσθηση παιχνιδιού με την αλήθεια: ο Joël Dicker στήνει μια αφήγηση όπου κάθε αποκάλυψη ανατρέπει την προηγούμενη, κρατώντας τον αναγνώστη σε εγρήγορση.
Γ: Οι ανατροπές στην πλοκή, το παιχνίδι με το χρόνο και το γεγονός ότι παρακολουθούμε την ίδια τη διαδικασία συγγραφής του βιβλίου, που με τη σειρά του μιλάει για άλλα βιβλία, είναι ένα πρωτότυπο νοητικό παιχνίδι. Ο Joël Dicker είναι γεννημένος αφηγητής, ένα πραγματικά σπουδαίο αφηγηματικό ταλέντο.
Ερώτηση 6η: Τι δεν σας άρεσε πολύ στο βιβλίο αυτό;
Ε: Το πιο απωθητικό στοιχείο του βιβλίου είναι η σχέση μεταξύ του Χάρρυ και της Νόλα: η απεικόνιση ενός έρωτα ανάμεσα σε έναν ώριμο άνδρα και μια δεκαπεντάχρονη μαθήτρια. Παρότι λειτουργεί δραματουργικά ως καταλύτης της πλοκής, δημιουργεί μια αίσθηση δυσφορίας, καθώς ο συγγραφέας επιχειρεί να το παρουσιάσει με ρομαντικούς τόνους. Για εμένα αυτό θολώνει τα όρια ανάμεσα στο πάθος και την εκμετάλλευση και καθιστά δύσκολη την ταύτιση ή τη συναισθηματική επένδυση στον κεντρικό ήρωα. Σε ένα έργο που είναι τόσο καλοστημένο αφηγηματικά, η συγκεκριμένη επιλογή συχνά μοιάζει σαν «ηθικό αγκάθι».
Γ: Πιστεύω ότι σε αρκετά ζητήματα είναι κάπως παρατραβηγμένο. Ίσως πιο πολλά πρόσωπα απ’ όλα θα έπρεπε, πιο πολλές παράλληλες ιστορίες απ’ όσες θα έπρεπε και σίγουρα πιο πολλές σελίδες απ’ όσες θα έπρεπε. Αν ο συγγραφέας είχε συνδυάσει όλες τις καταπληκτικές ιδέες που έχει με την απλότητα, θα είχε πετύχει ακόμα περισσότερα.
Ερώτηση 7η: Πώς εξηγείται η εκδοτική επιτυχία του μυθιστορήματος;
Ε: Θεωρώ πως η επιτυχία του οφείλεται στο ότι είναι ταυτόχρονα διασκεδαστικό θρίλερ και στοχαστικό λογοτεχνικό παιχνίδι – σπάνιος συνδυασμός για τόσο εμπορικό βιβλίο. Βλέποντας το και πιο πρακτικά, κυκλοφόρησε σε μια περίοδο που το διεθνές κοινό είχε στραφεί σε μεγάλα, «page-turner» μυθιστορήματα μυστηρίου (π.χ. Stieg Larson, Το κορίτσι με το τατουάζ), καλύπτοντας τη ζήτηση για εκτενή, εθιστικά αναγνώσματα.
Γ: Το βιβλίο συνδυάζει μυστήριο, παράλληλες ιστορίες, πρωτοτυπία σπάνια στην εποχή μας και γραφή που ρέει αβίαστα. Επίσης, έχει ενσωματώσει με μεγάλη επιτυχία ένα στοιχείο που αρέσει στο ευρύ κοινό, το λεγόμενο «plot twist», δηλαδή τις ανατροπές στην πλοκή. Είναι ένα μυθιστόρημα γραμμένο για να αγαπηθεί από το κοινό και να γίνει best-seller!