Γράφει η Κατερίνα Βιτζηλαίου, @the.booklist_
Το βιβλίο "Μια γυναίκα στο Βερολίνο" αποτελεί ένα από τα πιο συγκλονιστικά προσωπικά ημερολόγια που έχουν διασωθεί από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρόκειται για μια αυθεντική καταγραφή των γεγονότων που διαδραματίστηκαν στο Βερολίνο, από τις 20 Απριλίου έως τις 22 Ιουνίου 1945, κατά τη διάρκεια της σοβιετικής κατοχής της πόλης. Η συγγραφέας, μια νέα και μορφωμένη γυναίκα της εποχής, αποφάσισε να αποτυπώσει την καθημερινότητα της ίδιας και των συμπολιτών της μέσα στο χάος της κατάρρευσης του Τρίτου Ράιχ.
Η αφήγησή της δεν περιορίζεται μόνο στην εξωτερική πραγματικότητα του κατεστραμμένου αστικού τοπίου. Καταγράφει τις πιο σκοτεινές όψεις της ανθρώπινης ύπαρξης: την πείνα, τον φόβο, την ανασφάλεια, τις απώλειες, αλλά και την απανθρωπιά που γεννά ο πόλεμος.
Περιγράφει με αμεσότητα και θάρρος τις ντροπιαστικές εμπειρίες των γυναικών, οι οποίες μετατράπηκαν σε στόχο μαζικών βιασμών από τον Κόκκινο Στρατό. Η σεξουαλική βία παρουσιάζεται με ωμότητα, αλλά και με μια σχεδόν ψύχραιμη αποστασιοποίηση, γεγονός που καθιστά την αφήγηση ακόμη πιο δυνατή και σπαρακτική. Οι αποφάσεις που πήραν κάποιες γυναίκες προκειμένου να επιβιώσουν μπορεί να μοιάζουν παράλογες στο σήμερα, αλλά τότε ήταν μονόδρομος για την επιβίωση τους. Η ηθική και η προσωπική τους αξιοπρέπεια εξανεμίστηκαν μπροστά στην πάλη για να κρατηθούν στη ζωή.
Ωστόσο, το ημερολόγιο αυτό δεν είναι απλώς μια μαρτυρία τρόμου. Αποτελεί επίσης έναν εσωτερικό διάλογο για την ανθρώπινη ψυχή, την αξιοπρέπεια και την ικανότητα επιβίωσης. Η συγγραφέας, μέσα από μικρές καθημερινές λεπτομέρειες, μας δείχνει πώς ακόμη και στις πιο ακραίες συνθήκες, ο άνθρωπος προσπαθεί να βρει νόημα, να οργανώσει τη ζωή του, να κρατήσει ζωντανή τη σπίθα της ελπίδας. Οι γείτονες στη βομβαρδισμένη πολυκατοικία γίνονται μια μικρή κοινότητα αλληλεγγύης, άλλοτε με καχυποψία κι άλλοτε με στοργή, πάντα όμως με τον κοινό στόχο της επιβίωσης.
Η γραφή είναι διαυγής, ρεαλιστική, χωρίς περιττό συναισθηματισμό. Χρησιμοποιεί την αμεσότητα του ημερολογίου για να δημιουργήσει στον αναγνώστη την αίσθηση ότι παρακολουθεί τα γεγονότα την ίδια στιγμή που συμβαίνουν.
Το έργο αυτό αποτελεί κάτι παραπάνω από μια προσωπική εξομολόγηση: είναι ένα ιστορικό ντοκουμέντο ανεκτίμητης αξίας, μια φωνή που δίνει υπόσταση σε εκατομμύρια γυναίκες οι οποίες έζησαν παρόμοιες φρικαλεότητες αλλά σπάνια μπόρεσαν να τις αφηγηθούν. Η συγγραφέας, χωρίς να υποκύπτει στην αυτολύπηση, καταφέρνει να εκφράσει την κοινή μοίρα όλων των αμάχων που παγιδεύονται στις συμπληγάδες της ιστορίας.
Η ανάγνωση του βιβλίου συγκλονίζει, γιατί αποδομεί κάθε εξιδανικευμένη εικόνα του πολέμου. Δεν υπάρχει δόξα, δεν υπάρχει ηρωισμός, υπάρχει μόνο η μάχη για επιβίωση. Καταργούνται οι διακριτοί ρόλοι των θυμάτων και των θυτών, καθώς το βιβλίο μας θυμίζει πως στον πόλεμο, ανεξάρτητα αν ανήκεις στους «νικητές» ή στους «ηττημένους», ο απλός λαός είναι πάντα ο μεγάλος χαμένος.
Το "Μια γυναίκα στο Βερολίνο" δεν είναι μόνο μια μαρτυρία, αλλά και μια διαχρονική υπενθύμιση για τη δύναμη και την αντοχή της ανθρώπινης ψυχής. Μέσα από τις σελίδες του αναδύεται η αγωνία, ο πόνος, αλλά και η επιμονή για να επιβιώσεις.
Μεταφέρθηκε στην μεγάλη οθόνη το 2008, με τίτλο "A Woman in Berlin" (γερμανικός τίτλος Anonyma Eine Frau in Berlin) με σκηνοθέτη τον "Max Färberböck" και με πρωταγωνιστές: τους "Nina Hoss" και "Evgeny Sidikhin".
Συγκλονιστικό, σπαρακτικό, αληθινό, πανανθρώπινο, διαχρονικό, ένα έργο που δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο.
Η συγγραφέας του, Μάρτα Χίλερς (1911-2001) γεννήθηκε στη Γερμανία και σπούδασε δημοσιογραφία. Έζησε και εργάστηκε σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και στη Βόρεια Αφρική, γράφοντας για εφημερίδες και περιοδικά. Μιλούσε γαλλικά και ρωσικά, αγαπούσε τον πολιτισμό, είχε ευρύτητα πνεύματος και έντονη παρατηρητικότητα, ιδιότητες που τη συνόδευσαν σε όλη της τη ζωή.
Παρέμεινε για δεκαετίες μακριά από τη δημοσιότητα. Δεν επιδίωξε ποτέ την αναγνώριση και δεν αποκάλυψε το όνομά της όσο ζούσε. Ήθελε το έργο της να μιλά μόνο του και το κατάφερε. Η μαρτυρία της από τις τελευταίες μέρες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου "Μια γυναίκα στο Βερολίνο", αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο εμβληματικά ντοκουμέντα της εποχής.
Η γραφή της χαρακτηρίζεται από ψυχραιμία, οξύτητα και ειλικρίνεια, στοιχεία που αποτυπώνουν τη βαθιά της επίγνωση για την ανθρώπινη φύση. Όταν η ταυτότητά της αποκαλύφθηκε μετά τον θάνατό της, αποκαλύφθηκε και το μέγεθος της διακριτικής, αλλά ουσιαστικής της παρουσίας. Η Μάρτα Χίλερς δεν διεκδίκησε ποτέ την αναγνώριση και τα εύσημα του έργου της, αλλά άφησε πίσω της μια μαρτυρία που συγκλονίζει και παραμένει επίκαιρη.
Το "Μια γυναίκα στο Βερολίνο", κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πηγή, και μπορείτε να το βρείτε στο κάτωθι link: https://www.pigi.gr/product/alithines-istories-mia-gynaika-sto-verolino-ekdoseis-pigi/