Γράφει η Ελένη Καραχανίδη @elenikarachanidi_author
Το βιβλίο που στο πρωτότυπο τιτλοφορείται “Marrom e Amarelo" και θα μεταφραζόταν κάπως σαν «Καφέ και Κίτρινο» χρησιμοποιεί τις λέξεις συμβολικά και όχι με τον αμιγώς χρωματικό τους ρόλο καθώς επί της ουσίας αναφέρεται στο χρώμα δέρματος των δύο πρωταγωνιστών, ο ένας πιο σκουρόχρωμος και ο άλλος πιο ανοιχτόχρωμος. Στα Αγγλικά, και μετέπειτα στα ελληνικά, επιλέχτηκε για τον τίτλο η λέξη Φαινότυποι.
Ο όρος "Φαινότυπος" στη βιολογία αναφέρεται στην κλινική έκφραση ενός γονιδίου ή ενός συνδυασμού γονιδίων ή ενός ολόκληρου γονιδιώματος. Στο πως δηλαδή φαίνεται τελικά αυτό που τα γονίδια έχουν ορίσει. Είναι, δε, γνωστό ότι ο ίδιος γονότυπος (ο ίδιος συνδυασμός γονιδίων) μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικούς φαινοτύπους.
Στο βιβλίο ο στόχος δεν είναι, ασφαλώς, η διερεύνηση των ορισμών αλλά η κατ’ ουσία προσέγγιση της πρακτικής τους προέκτασης. Τι σημαίνει δηλαδή και τι αντίκτυπο έχει το χρώμα του δέρματος των δύο αγοριών που γεννήθηκαν από τους ίδιους γονείς και μεγάλωσαν μαζί, στις μετέπειτα ζωές τους.
Με πρωταγωνιστές δύο αδελφούς , λοιπόν, στους οποίους το ίδιο γονίδιο εκφράζεται με διαφορετικό χρώμα δέρματος, ο συγγραφέας επιχειρεί την ανατομία του colorismo (αυτού που αδόκιμα θα λέγαμε «χρωματορατσισμό») και καταλήγει να κάνει ένα ψυχογράφημα ολόκληρης της κοινωνίας.
Με βάση εργασίας το κρίσιμο ερώτημα "Τελικά, είμαστε, γεννιόμαστε ή γινόμαστε; Και ποιος ο ρόλος του περιβάλλοντος στο τελικό αποτέλεσμα;", ερώτημα προαιώνιο ασφαλώς, επιχειρεί, και το κάνει με ακρίβεια χειρουργική, να αναλύσει ολόκληρη την κοινωνία. Έργο σαφώς δύσκολο διαχρονικά.
Σε αυτή του την εφαρμογή, ωστόσο, επιχειρείται μία τόσο ευθεία και ξεκάθαρη προσέγγιση και απόδειξη της διαφορετικότητας αλλά και της τυχαιότητας αυτής, που διαβάζοντάς το είναι αδύνατο να μη νιώσεις το γνωστό και προφανές ότι "ρατσισμός είναι να μισείς κάτι που τυχαία δεν είσαι". Λέξη – κλειδί εδώ, ασφαλώς, το "τυχαία". Όχι μόνο στη φράση αλλά και στην ουσία του βιβλίου. Με τρόπο εντυπωσιακό ο συγγραφέας χτίζει σιγά σιγά τις προσωπικότητες των δύο αδερφών, τις ζωές, τις θέσεις και τις στιγμές τους. Βήμα βήμα μας φέρνει πιο κοντά, μας αποκαλύπτει επιλογές που έκαναν από φόβο ή με πίεση, σκέψεις που αναγκάστηκαν να απωθήσουν και αγώνες που έδωσαν με τους ίδιους τους τούς εαυτούς. Ο καθένας με τον δικό του τρόπο και με διαφορετικό αποτέλεσμα φυσικά.
Δυο αδέρφια που αγωνίζονται για τη θέση τους στην κοινωνία, την αποδοχή και τελικά την επιβίωση των ίδιων και των ανθρώπων τους.
Η αφήγηση κλιμακώνεται σταδιακά για να φτάσει να αποδείξει το αυταπόδεικτο αλλά όχι πάντα προφανές. "Άνθρωπος" είναι η απάντηση και αυτή δεν (θα έπρεπε να) έχει σχήμα, χρώμα, φύλο και φυλή.
Βαθιά αντιρατσιστικό και με τον τρόπο του σπουδαίο., ένα βιβλίο που δεν διαβάζεται γρήγορα κυρίως γιατί σε κάνει να θες να νιώσεις την πορεία και να βιώσεις την αλήθειά του. Ξεκινά αφήνοντας κάποια απόσταση, σαν να θέλει να δώσει χώρο και χρόνο να παρατηρήσουμε και να μπούμε στο κλίμα.
Όσο προχώρα η ιστορία, όμως, το έργο γίνεται βαθιά ανθρώπινο, οι χαρακτήρες πιο απτοί και όλες οι πτυχές του colorismo παύουν να έχουν απλά (;) θεωρητική βάση και γίνονται στοιχεία συνυφασμένα με την ουσία των ανθρώπων που συναντάμε στις σελίδες του.
Ένα έργο δυνατό που προσφέρει τροφή για σκέψη και παράλληλα αφορμή για έρευνα, ενημέρωση, γνώση.
Σε αυτή μάλιστα τη βάση θα ήταν παράλειψη να κλείσω χωρίς ειδική μνεία στο εξαιρετικά δοσμένο επίμετρο που παρέχει πληροφορίες όχι απλά παραθέτοντας αλλά ουσιαστικά μεταφέροντας και εξηγώντας.
Αλλά και στο "βιβλίο της Ρομπερτα" την μικρή νουβέλα στο τέλος. Στοιχείο που προστέθηκε από τον ίδιο τον συγγραφέα σε επόμενο χρόνο και διατηρήθηκε στην ελληνική έκδοση. Και πραγματικά ενώ το έργο είναι καθόλα πλήρες και χωρίς αυτό, διαβάζοντάς το ένιωσα ότι το χρειαζόμουν.
Με μηνύματα δυνατά και ουσιαστικά, με γλώσσα απλή και καίρια, με εικόνες ζωντανές και χαρακτήρες τρισδιάστατους ο συγγραφέας μας κάνει κοινωνούς μιας μορφής ρατσισμού που μπορεί να μην είναι ευρέως γνωστή αλλά πληγώνει εξίσου.
Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg https://www.dardanosnet.gr/product/fainotypoi/