Γράφει η Ερμιόνη Κοσκινά
Η έννοια της «πατριαρχίας του μισθού» παρουσιάζεται για πρώτη φορά από την Silvia Federici στο έργο της Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα. Στο βιβλίο αυτό, η Federici χρησιμοποιεί τη συγκεκριμένη έννοια για να εξηγήσει τον διαχωρισμό ανάμεσα στη μισθωτή (παραγωγική) και την άμισθη (αναπαραγωγική) εργασία, που αναδύθηκε με την ανάπτυξη του καπιταλισμού. Αυτός ο διαχωρισμός, με κεντρικό στοιχείο τον μισθό, αποκτά έντονη έμφυλη διάσταση εντός του καπιταλιστικού πλαισίου.
Πολλές γυναίκες αποκλείστηκαν από τον χώρο της παραγωγής και, κατά συνέπεια, στερήθηκαν τον μισθό, εξαιτίας της αναπαραγωγικής εργασίας και των άλλων υπηρεσιών που πρόσφεραν. Αυτός ο αποκλεισμός εδραίωσε περαιτέρω την ανισότητα, αποδίδοντας στους άνδρες εξουσία σε βάρος των γυναικών, και δημιουργώντας έμφυλες αντιθέσεις και ανισότητες εντός της εργατικής τάξης.
Οι φεμινιστικοί αγώνες που εστιάζουν στην αναπαραγωγική εργασία των γυναικών από τη δεκαετία του 1970 μέχρι σήμερα, βρίσκονται στο επίκεντρο της συλλογής κειμένων της Federici, Η πατριαρχία του μισθού. Συγκεκριμένα, η Federici αναθεωρεί την οικιακή εργασία, καθώς την βλέπει όχι ως μια προσωπική υπηρεσία αλλά ως εργασία που συμβάλλει καθοριστικά στην αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης. Με τον τρόπο αυτό, φέρνει στο φως ένα θεμελιώδες πεδίο εκμετάλλευσης, το οποίο τόσο ο Μαρξ όσο και η μαρξιστική θεωρία είχαν υποτιμήσει.
Στον διάλογό της με το έργο του Μαρξ, χωρίς να παραγνωρίζει τη σημασία του, η Federici, αναδεικνύει πώς δραστηριότητες όπως το πλύσιμο, το μαγείρεμα, η ανατροφή των παιδιών και το σεξ—δραστηριότητες που οι μαρξιστές χαρακτήριζαν ως μη παραγωγικές—αποδεικνύονται κεντρικές στη διαδικασία απόσπασης υπεραξίας του καπιταλισμού, στη διαμόρφωση της έμφυλης ιεραρχίας και τελικά στον κατακερματισμό της εργατικής τάξης.
Αν κάτι πρέπει να συγκρατήσουμε από το έργο της Federici, είναι η αναγκαιότητα επανεξέτασης τόσο του μαρξισμού όσο και του καπιταλισμού, μια διαδικασία που, αν και έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετά χρόνια, παραμένει πιο επίκαιρη από ποτέ. Σε αυτή την αναθεώρηση έγκειται η βάση για τη θεμελίωση μιας κοινωνίας απαλλαγμένης από την εκμετάλλευση. Ωστόσο, έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μπροστά μας, καθώς η ανικανότητα της μαρξιστικής αριστεράς να αναγνωρίσει ότι η αναπαραγωγή ανθρώπινων ζωών και της εργατικής δύναμης συνιστά δομικό στοιχείο της καπιταλιστικής συσσώρευσης παραμένει ένα κρίσιμο ζήτημα.
Το βιβλίο κυκλοφορεί σε μετάφραση Αποστολοπούλου Έλενας και Λαγαριά Αντώνη από εκδόσεις Πότλατς.
Ερμιόνη Κοσκινά