Γράφει η Ροδαμάνθη Σοφικίτου, @greek_studyholic
Στις φετινές διακοπές αποφάσισα να διαβάζω βιβλία που διαδραματίζονται στους τόπους όπου ταξιδεύω, ώστε να ζήσω την ιστορία όχι μόνο μέσα από τις σελίδες, αλλά και μέσα από τα ίδια τα τοπία που τη φιλοξενούν. Πρώτος προορισμός για μένα ήταν η Ρώμη, όπως μπορείτε να δείτε στο πρώτο μέρος του αφιερώματος "Βιβλιοταξίδια". Επόμενος προορισμός των βιβλιοταξιδιών και θέμα αυτού του άρθρου είναι οι Άλπεις, διαβάζοντας το βιβλίο του Erri de Luca με τίτλο "Το Αδύνατο" που κυκλοφορεί σε μετάφραση Άννας Παπασταύρου από τις εκδόσεις Κέλευθος [https://www.kelefthos.gr/shop/pezografia/to-adynato/]. Ένα συγκλονιστικό βιβλίο που ξεπερνά τα όρια του αστυνομικού ή του πολιτικού μυθιστορήματος και μετατρέπεται σε μια βαθιά υπαρξιακή αναμέτρηση.
Πριν από χρόνια, το κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας, ένας έμπειρος ορειβάτης, καταδικάστηκε σε πολυετή φυλάκιση με την κατηγορία για συμμετοχή σε μια αντιεξουσιαστική οργάνωση. Η μοίρα τα φέρνει έτσι ώστε να βρεθεί στο ίδιο ορειβατικό μονοπάτι με τον πρώην συναγωνιστή του και καταδότη του. Ξαφνικά, συμβαίνει το αδύνατο: Ο «προδότης» συναγωνιστής του ανασύρεται νεκρός από το βάθος του γκρεμού και μοναδικός μάρτυρας -και κύριος ένοχος σύμφωνα με τις αρχές- είναι ο ήρωας του έργου.
Το έργο αποτελείται από έναν διάλογο, με άλλα λόγια μια ανάκριση, στην οποία ξεδιπλώνονται δύο διαφορετικές πλευρές της ηθικής, του αγώνα, της προδοσίας. «Ανακριτής και κατηγορούμενος μάχονται καθένας για το δικό του δίκαιο» σύμφωνα με το οπισθόφυλλο του βιβλίου.
Ένα ερώτημα δημιουργείται στο μυαλό των αναγνωστών από τις πρώτες κιόλας γραμμές του πρωτότυπου αυτού έργου: Ήταν ατύχημα ή δολοφονία;
Το κείμενο ξεφεύγει από τα "στεγανά" της λογοτεχνίας, μιας και αποτελείται από ερωταπαντήσεις μεταξύ του δικαστή και του πιθανού υπόπτου. Σε αυτές μάλιστα εκφράζονται και οι απορίες των αναγνωστών, οι απαντήσεις των οποίων καταδεικνύουν την προσωπικότητα του πρωταγωνιστή της ιστορίας και την πιθανή αθώωσή του στα μάτια τους, παρά το βεβαρημένο ιστορικά παρελθόν του, μιας και το εν δυνάμει "θύμα" του ήταν ο καταδότης του.
Προκειμένου να καταλάβουμε απόλυτα την ιδιοσυγκρασία του υπόπτου, ο συγγραφέας παρεμβάλει τις ερωτικές επιστολές του προς την αγαπημένη του, όπου και ανακαλούνται οι όμορφες στιγμές που πέρασαν μαζί - και το σημαντικότερο κατά την άποψή μου- καταγράφονται σε αυτές οι δύο πτυχές του κεντρικού ήρωα. Ανάμεσα στις σελίδες του πολιτικού στοχασμού, λοιπόν, βρίσκει θέση και μια λεπτή ερωτική ιστορία. Με άλλα λόγια, δεν αποδυναμώνει τον λόγο του έργου· αντίθετα, φωτίζει το ανθρώπινο πρόσωπο ενός αμετανόητου πολιτικού κρατούμενου, δείχνοντας πως ακόμη και μέσα στη σκληρότητα της ιδεολογικής πίστης μπορεί να χωρέσει η τρυφερότητα.
Διάβασα αυτό το βιβλίο στο ταξίδι μου στις Βαυαρικές Άλπεις, και μολονότι δεν ήταν ακριβώς η ορειβατική διαδρομή που περιγράφεται στο βιβλίο, ακολουθήσαμε ένα υπέροχο μονοπάτι μέσα στα έλατα με θέα την υπέροχη λίμνη Walchensee. Μια αξέχαστη εμπειρία στην οποία συνεισέφερε και η ανάγνωση αυτού του βιβλίου.
Ακολουθεί η παρουσίαση από το οπισθόφυλλο:
"Ένας έμπειρος ορειβάτης, που έχει πληρώσει με πολυετή φυλάκιση για τη συμμετοχή του σε αντιεξουσιαστική οργάνωση, βρίσκεται στο ίδιο ορειβατικό μονοπάτι με τον πρώην συναγωνιστή του και καταδότη του. Και συμβαίνει το αδύνατο· Ο «προδότης» ανασύρεται νεκρός από το βάθος του γκρεμού. Υπάρχει ένοχος; Μέσα από τη διαδικασία μιας ανάκρισης ξεδιπλώνονται δύο διαφορετικές οπτικές της ηθικής, του αγώνα, της προδοσίας. Ανακριτής και κατηγορούμενος μάχονται καθένας για το δικό του δίκαιο.Το Αδύνατο αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά έργα του Erri de Luca, διότι συνδυάζει την ιδιαίτερη λογοτεχνική γραφή του με τον πολιτικό του λόγο."
Ένα μικρό σε έκταση, αλλά μεγάλο σε δύναμη βιβλίο, που αφήνει τον αναγνώστη να αναρωτηθεί: είναι ο ένοχος τελικά;