Γράφει η @_xristof.simelina_ / @_vivliothiki_
Ένα γρήγορο, τολμηρό και σαθρό ταξίδι υπογράφεται πίσω από τη νουβέλα του Ρ. Λ. Στήβενσον με τίτλο "Δρ Τζέκυλ και Κος Χάιντ". Προσωπικά, δεν είχα γνώση του έργου, μέχρις ότου εκείνο έπεσε στα δάκτυλα μου στο 28ο Παζάρι βιβλίου στην πλατεία Κλαυθμώνος. Εκείνο που μου κέντρισε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον ήταν το έντονο κόκκινο εξώφυλλο του με τον αντρικό λαιμό και το διπλό πρόσωπο, εμπρός και πίσω του κρανίου. Συγκεκριμένα, στις παλάμες μου ακουμπούσε η έκδοση του Αιόλου του 1980. Η χρήση του πολυτονικού συστήματος και των πνευμάτων επάνω στο κίτρινο χαρτί -σαν εφημερίδας- μού προμήνυε κάτι απολαυστικό και σίγουρα γοτθικό.
Γραμμένο με τη σκούρα μαύρη πένα της βικτωριανής ατμόσφαιράς με έφερε ακόμα κοντινότερα στην κλασσική μεστή λογοτεχνία τρόμου. Ο «Δρ Τζέκυλ και Κος Χάιντ» αποτελεί συγκεκριμένα, μια από τις τρεις ιστορίες τρόμου, που χάρισε στην παγκόσμια βιβλιοθήκη η αγγλόφωνη λογοτεχνία του 19ου αιώνα. Τα άλλα δυο έργα είναι "Το τέρας του Φράκενσταιν" και "Ο κόμης Δράκουλας" και είναι εξίσου, αν όχι περισσότερο, γνωστά στο ευρύ αναγνωστικό κοινό. Ωστόσο, επέλεξα να γράψω για αυτό το έργο, διότι κατά την άποψή μου κρύβει μια μεγάλη φιλοσοφική σκέψη και μια διορατική ματιά, που διαπερνά την ανθρώπινη φύση.
Ο Στήβενσον μάς συστήνει το έργο του μέσα από μια ιστορία αρκετά μπερδεμένη, που πλέκει περίτεχνα τον τρόμο και την ανατριχίλα με το μυστήριο και την αγωνία. Ο θεατής παρατηρεί τα γεγονότα μέσα από τα γυαλιά ενός δικηγόρου εν ονόματι Άτερσον. Ο προηγούμενος εκτιμά βαθιά -ακόμα και τυφλά θα έλεγα εγώ- τον παλιό του φίλο, δόκτορα Τζέκυλ, ο οποίος είναι γνωστός για τη σοβαρή του προσωπικότητα και για την ηθική σκέψη, που συνοδεύει το αψεγάδιαστο ποιόν του χαρακτήρα του.
Παρόλο που στην εξέλιξη της ιστορίας γίνεται γνωστό ότι ο Τζέκυλ έκανε μια αρκετά εκκεντρική και ακραίου τύπου ορισμένες φορές, ζωή, εντούτοις ο Άτερσον τον εκτιμά και θυμάται πάντοτε την στροφή του φίλου του προς μια "καθώς πρέπει" ζωή με το πέρας της ηλικίας του. Άλλωστε ο ίδιος ο Τζέκυλ αναφέρει ότι από νεαρή ηλικία ήθελε να φαίνεται σοβαρός και αυτάρκης. Ο προηγούμενος επίσης, χαρακτηρίζει ως "απρόσεκτους" εκείνους που άφηναν να φανούν τα δικά τους πάθη, την ίδια στιγμή που ο ίδιος τα έκρυβε καλά.
Η παράπλευρη φύση του ωστόσο, διαφαίνεται μέσω της ανάγκης του να κρύψει τις ηδονές του. Γι' αυτόν τον λόγο, τελικά, θα χάσει την προσωπικότητα του ολοσχερώς και θα παραδοθεί στον κακό Χάιντ. Δεν είχε υπολογίσει σωστά τις κινήσεις του με άλλα λόγια, με απόρροια να οδηγηθεί στην καταστροφή του. Όλα αυτά ήταν μαθηματικά αποτελέσματα της απόφασής του να επιλέξει τον εύκολο δρόμο κατά τον οποίο προσωποποιούσε τη σκοτεινή πλευρά του μέσα από το πρόσωπο του Χάιντ. Σε καμία περίπτωση ο Στήβενσον δεν ηθικολογεί, μιας και στην πορεία μαθαίνουμε δευτερεύοντες χαρακτήρες -τρανό παράδειγμα αποτελεί ο Ένφιλντ, ξάδερφος του Άτερσον- που δεν ενδιαφέρονται καθόλου για το δίπολο του καλού-κακού της ανθρώπινης φύσης.
Η μεγάλη ανατροπή έρχεται, όταν πλέον γίνεται γνωστό στον αναγνώστη, ότι ο Δρ Τζέκυλ είναι το ίδιο πρόσωπο με τον Κο Χάιντ, έναν στυγνό δολοφόνο. Ο Χάιντ συνηθίζει να σκοτώνει, χωρίς να έχει κάποια άλλη –έστω υποβόσκουσα- επιθυμία για τα θύματα του, πέρα από την ανάγκη του να ζει και να πράττει με γνώμονα την κακία του. Επομένως, ο Τζέκυλ – Χάιντ αντικατοπτρίζει τη διττή φύση του ανθρώπου. Στην πραγματικότητα, ο Τζέκυλ έζησε τα επόμενα χρόνια της ζωής του υπό το προσωπείο του συνετού και σοβαρού δόκτορα, ενώ μέσα του παλλόταν η επιθυμία της αναβίωσης της σκοτεινής πλευράς του. Τελικά, μετά την δολοφονία ενός βουλευτή θα αναγκαστεί να υποκύψει στη βάναυση και καταθλιπτική πλευρά του που ξεπερνά την ηθική και τη λογική του, την οποία και πρέσβευε, αφού υπηρετούσε την επιστήμη.
Η κατακλείδα του έργου υπογραμμίζει με γλαφυρότητα τις συνέπειες του διαχωρισμού της ανθρώπινης φύσης και συγκεκριμένα τις παρενέργειες της, όπως αυτές διαφαίνονται υπό τον συμβολισμό του χημικού στοιχείο, που μεταμόρφωνε τον Τζέκυλ σε Χάιντ. Ολόκληρο το έργο χρησιμοποιεί συμβολισμούς, προκειμένου να αναδείξει την τραγικότητα της ιστορίας, μιας ιστορίας που έχει ως πυρήνες της τα δίπολα της ηθικής – αμαρτίας και της λογικής -ενστίκτου. Η αποτυχία του Τζέκυλ να καταφέρει να ζει ταυτοχρόνως και στις δυο φύσεις του οδηγεί στο απότοκο της τελικής κρίσης, το δραματικό τέλος ενός χειριστικού χαρακτήρα, που εν τέλει έχασε τον έλεγχο.
Για το τέλος, είναι εξίσου σημαντικό να αναφέρω ότι ο Άντερσον μέσα από αυτή τη νουβέλα του θα μπορούσε να ασκεί κριτική στις βικτοριανές κοινωνικές νόρμες, οι οποίες απαιτούσαν από τον άνθρωπο να κρύψει την οποία σαθρή επιθυμία και σκέψη του, προκειμένου να χτίσει ένα φαινομενικά ηθικό προσωπείο. Μάλιστα, η ειρωνεία της σκέψης του βρίσκεται στο τραγικό τέλος του ήρωα του. Σε κάθε περίπτωση όμως, πρόκειται για μια ιστορία που εξαίρει τη γοτθική και παραστατική γραφή, η οποία με τη σειρά της δημιουργεί μια ατμόσφαιρα τρόμου, αγωνίας και κυρίως ονείρου.
Το παραδίδω στα χέρια σας και εύχομαι καλές αναγνώσεις!