Γράφει η Σοφία Αργυρόπαις, @silverchildsbooks
Σε αυτό το άρθρο θα μιλήσουμε για το ειδικό αφιέρωμα του φετινού 70ού Φεστιβάλ Αθηνών στα βιβλία με παραστάσεις που βασίζονται σ’ αυτά και πρόκειται να παιχτούν στις σκηνές του πολιτιστικού θεσμού της πρωτεύουσας τις επόμενες μέρες.
Πρώτη και αρκετά αβανταδόρικη η “Χορτοφάγος” της περσινής Νοτιοκορεάτισσας νομπελίστριας Χαν Γκανγκ. Το βιβλίο απέσπασε το βραβείο Μπούκερ 2016 και κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Αμαλίας Τζιώτη. Περισσότερα για το βιβλίο μπορείτε να διαβάσετε στην παρουσίαση της Ροδαμάνθης Σοφικίτου στο σάιτ μας εδώ: https://www.gingerpens.gr/vivlioparousiaseis/kritikes-vivlion/chan-nkannk-e-chortophagos.
Η παράσταση του Φεστιβάλ Αθηνών, που βασίζεται στο έργο αυτό και θα παιχτεί 13-15 Ιουλίου στην Πειραιώς 260, είναι μια ιταλική παραγωγή, που, όπως διαβάζουμε στο σάιτ “επιχειρεί μια χαρτογράφηση της βίας –φυσικής, ψυχολογικής, πολιτικής– μέσα από ένα οικογενειακό πορτρέτο. Πρόκειται για μια σκοτεινή αλληγορία για την εξουσία, την εμμονή και τον αγώνα μιας γυναίκας να απελευθερωθεί από τη βία που ασκείται τόσο έξω όσο και μέσα της. Εκδόθηκε για πρώτη φορά στη Σεούλ το 2007 και έκτοτε έχει μεταφραστεί σε 32 γλώσσες.
Η σκηνοθέτρια, Ντάρια Ντεφλοριάν μετουσιώνει αριστοτεχνικά τη δύναμη του αριστουργήματος της Γκανγκ σε θεατρικό ελιξίριο. Ακροβατώντας σε μια λεπτή γραμμή, αναμειγνύει τις πιο πεζές πτυχές της ζωής με ονειρικές, νευρωτικές ή και φαντασιακές στιγμές που αστράφτουν στη σκηνή. Με γλώσσα αισθησιακή και προκλητική, μετατρέπει αυτό το καφκικό σύμπαν σε ζωντανή τέχνη, με τη βοήθεια και των εξαιρετικών ερμηνειών.
Η θεατρική προσαρμογή της Χορτοφάγου αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα της ικανότητας πειθούς του θεάτρου. Στη σκηνοθεσία της Ντεφλοριάν, από τις πιο πρωτότυπες φωνές του ιταλικού και ευρωπαϊκού θεάτρου, η ιστορία επενεργεί ήπια στον θεατή, ο οποίος φεύγει από την παράσταση μεταμορφωμένος, έχοντας αιχμαλωτιστεί από τη δηλητηριώδη γοητεία ενός σύμπαντος που δεν φανταζόταν ότι θα τον άγγιζε τόσο βαθιά.
Το έργο έκανε πρεμιέρα τον Οκτώβριο στην Ιταλία (Teatro Arena del Sole, Μπολόνια) και στη συνέχεια παρουσιάστηκε στο Festival d’Automne του Παρισιού (Νοέμβριος 2024)”. Δείτε περισσότερα για την παράσταση εδώ: https://aefestival.gr/festival_events/i-chortofagos/.
Η δεύτερη παράσταση για την οποία θα μιλήσουμε είναι “Τα χρόνια”, βασισμένη στο ομώνυμο έργο της επίσης νομπελίστριας (2022) Γαλλίδας Αννί Ερνό, μια συλλογική αυτοβιογραφία που καταγράφει το πέρασμα του χρόνου, στη συμβολή του autofiction με την κοινωνιολογία. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Ρίτας Κολαΐτη κι επίμετρο Νίκου Μπακουνάκη.
Όπως διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο “Μέσα από φωτογραφίες και σκόρπιες αναμνήσεις από γεγονότα, λέξεις και πράγματα, η Αννί Ερνό μας συμπαρασύρει σε μια περιδιάβαση στη ζωή της, από τα πρώτα χρόνια μετά τον Πόλεμο μέχρι και σήμερα. Βιβλία, τραγούδια, ραδιόφωνο, τηλεόραση, διαφημίσεις και πρωτοσέλιδα δεκαετιών σε αντίστιξη με προσωπικές συγκρούσεις και σημειώσεις. Τοπική διάλεκτος, λέξεις των καιρών, σλόγκαν, μάρκες και ονόματα για τα αντικείμενα που διαρκώς πληθαίνουν, εδώ αποκτούν φωνή. Η Ερνό κάνει το πέρασμα του χρόνου χειροπιαστό. Ο χρόνος ο ίδιος, ανένδοτος, αφηγείται το πέρασμά του, εξορίζοντας τους άλλους αφηγητές στην ανωνυμία. Ένα νέο είδος αυτοβιογραφίας ξεπροβάλλει, υποκειμενικό κι απρόσωπο, ιδιωτικό και συλλογικό ταυτόχρονα”. Περισσότερα για το βιβλίο στην ιστοσελίδα του εκδότη: https://www.metaixmio.gr/el/products/ta-xronia.
Το έργο διασκευάζει στην σκηνή η Ελίνε Άρμπο, ταλαντούχα σκηνοθέτιδα και νέα καλλιτεχνική διευθύντρια του εμβληματικού Internationaal Theater Amsterdam, που συστήνεται στο ελληνικό κοινό με μια ευφυή θεατρική μεταφορά του έργου αυτού με αποκλειστικά γυναικείο καστ. Η παράσταση θα παιχτεί 13 και 14 Ιουλίου στην Πειραιώς. Σύμφωνα με το δελτίο τύπου του Φεστιβάλ “Πέντε γυναίκες επί σκηνής αφηγούνται τη ζωή μιας γυναίκας με φόντο έναν κόσμο που αλλάζει. Μεγαλώνοντας στον απόηχο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η ηρωίδα σπάει τα δεσμά της μεσοαστικής της ανατροφής και μέσα από το γράψιμο αναπτύσσει οξεία πολιτική και κοινωνική συνείδηση. Με έναυσμα φωτογραφίες, τραγούδια και ρεπορτάζ που κινητοποιούν τη λειτουργία της μνήμης, το έργο αποτυπώνει την πορεία της αφηγήτριας προς τη χειραφέτηση αναδεικνύοντας πώς η γυναικεία ταυτότητα διαπλέκεται σ’ όλες της τις πτυχές με τη σεξουαλικότητα, την ταξική καταγωγή, τους προσωπικούς στόχους. Η ιστορία μιας γυναίκας μετατρέπεται έτσι σε βιογραφία της μεταπολεμικής Δυτικής Ευρώπης”.
Περισσότερα για την παράσταση εδώ: https://aefestival.gr/festival_events/ta-chronia/
Μια άλλη παράσταση του κύκλου “Η σκηνή των βιβλίων” του Φεστιβάλ Αθηνών που μπορείτε να παρακολουθήσετε είναι το “Μπουμπουλίνας 18”, βασισμένη στο ομώνυμο έργο της Κίττυς Αρσένη, σε σκηνοθεσία Σοφίας Καραγιάννη.
Το βιβλίο κυκλοφόρεί από τις Εκδόσεις Θεμέλιο κι είναι η μαρτυρία της γνωστής αγωνίστριας για τα βασανιστήρια της χούντας. H Kίττυ Aρσένη, νεαρή ηθοποιός, συλλαμβάνεται από τη δικτατορία τον Aύγουστο του 1967, βασανίζεται και δικάζεται από το Έκτακτο Στρατοδικείο το Nοέμβρη του ίδιου χρόνου ως μέλος του Πατριωτικού Mετώπου. Tην άνοιξη του 1968 φεύγει παράνομα από την Eλλάδα για να καταθέσει ως μάρτυρας στο Συμβούλιο της Eυρώπης στην Eπιτροπή Δικαιωμάτων του Aνθρώπου, κατά της χούντας.
Σύμφωνα με το δελτίο τύπου της παράστασης “H απομόνωση και τα βασανιστήρια την έκαναν να χάσει τον προσανατολισμό της, τόσο που δεν μπορούσε να ξεχωρίσει αν βρισκόταν στο κελί ή στο καμαρίνι της. Αυτή η αίσθηση αποτυπώνεται στη σκηνική σύλληψη: το κτίριο της οδού Μπουμπουλίνας, φορτισμένο με τις πιο σκοτεινές σελίδες της νεότερης Ιστορίας, μεταμορφώνεται σε έναν χώρο προετοιμασίας λίγο πριν την αποκάλυψη της εμπειρίας της. Εκεί, μέσα από μια ιδιότυπη μεταμόρφωση, αναβιώνει τους τρεις μήνες του εγκλεισμού της. Η σκηνοθεσία αξιοποιεί επίσης ως στοιχείο την αιτία σύλληψής της: μια κασέτα με τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη που βρέθηκε στα χέρια της. Ο Θεοδωράκης είχε συλληφθεί και βρισκόταν στην Μπουμπουλίνας την ίδια περίοδο, η ίδια δεν μπορεί να τον δει, αλλά ακούει μόνιμα το σφύριγμά του. Η αφήγηση ρυθμίζεται απ’ αυτό το σφύριγμα, ως ηχοτοπίο της βίας αλλά κυρίως της δίψας για ελευθερία στην παράσταση που τιμά έτσι με τον πιο ουσιαστικό τρόπο τον μεγάλο μας συνθέτη ειδικά φέτος, Έτος Μίκη Θεοδωράκη, 100 χρόνια από τη γέννησή του. Το αυτοβιογραφικό αφήγημα σε μορφή μονολόγου ερμηνεύει η ηθοποιός Αμαλία Αρσένη, έχοντας υπάρξει ως ανιψιά της συγγραφέως αποδέκτρια της ζωντανής αυτής μαρτυρίας”.
Το έργο ανεβαίνει 13-16 Ιουλίου στον χώρο της Πειραιώς, ενώ η παράσταση της Δευτέρας 14/7 είναι καθολικά προσβάσιμη με
διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα και υπερτιτλισμό για κωφά και βαρήκοα άτομα, απτική ξενάγηση στον σκηνικό χώρο και ακουστική περιγραφή για άτομα με οπτική αναπηρία.
Περισσότερες πληροφορίες εδώ: https://aefestival.gr/festival_events/mpoympoylinas-18/
Η τελευταία παράσταση για την οποία θα μιλήσουμε, που βασίζεται σε βιβλίο και φέρνει στη σκηνή ο εβδομηντάχρονος πολιτιστικός θεσμός της πόλης, είναι “Η ζωή, τα γηρατειά και ο θάνατος μιας γυναίκας του λαού” του Ντιντιέ Εριμπόν σε σκηνοθεσία Σοφίας Αντωνίου. Το έργο του Γάλλου φιλοσόφου κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Νήσος σε μετάφραση Γιάννη Στεφάνου.
“Συνεχίζοντας το έργο που ξεκίνησε, με αφορμή τον θάνατο του πατέρα του, στην Επιστροφή στη Ρενς ο Ντιντιέ Εριμπόν στο βιβλίο αυτό καταπιάνεται με τη ζωή, τα γηρατειά και τον θάνατο της μητέρας του, μιας “γυναίκας του λαού”, όπως εύγλωττα δηλώνει ο τίτλος, από εκείνες που σπάνια κάποιος αφηγείται την ατομική τους ιστορία”.
Περισσότερα για τον συγγραφέα και το βιβλίο εδώ: https://nissos.gr/authors/1142
Το έργο μεταφέρει στη σκηνή η Σοφία Αντωνίου, δημιουργός της νέας γενιάς, απόφοιτος Σκηνοθεσίας της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το θέατρο ως εμβυθιστική εμπειρία. Η παράστασή της ακολουθεί τις μνήμες της ηρωίδας να αναβιώνουν μέσα από έναν χορό ηθοποιών τρίτης ηλικίας που κινούνται σε έναν συνειρμικό, ποιητικό χώρο ενσαρκώνοντας τις εμπειρίες της ηρωίδας. Η σκηνοθεσία ισορροπεί ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το ονειρικό, δημιουργώντας έναν ζωντανό χώρο μνήμης.
Κατά πόσον άραγε έχουν οι γυναίκες της εργατικής τάξης τη δυνατότητα να καθορίσουν τη ζωή τους; Ποιος μιλάει; Ποιος δικαιούται να πάρει τον λόγο; αναρωτιέται ο συγγραφέας και θέτει προ των ευθυνών τους καλλιτέχνες και διανοούμενους, επισημαίνοντας πως είναι χρέος τους να δώσουν φωνή σε όλες και όλους εκείνους που μένουν στο περιθώριο.
Η παράσταση ανεβαίνει στον γνώριμο χώρο της Πειραιώς από τις 21-24 Ιουλίου, ενώ της παράσταση της 22/7 θα ακολουθήσει συζήτηση του συγγραφέα Ντιντιέ Εριμπόν με τη Δήμητρα Κονδυλάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Γαλλικής Φιλολογίας ΕΚΠΑ και Σύμβουλο εκδόσεων του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.
Περισσότερα στο σάιτ του Φεστιβάλ: https://aefestival.gr/festival_events/i-zoi-ta-girateia-kai-o-thanatos-mias-gynaikas-toy-laoy/